ĐỨC PHẬT NÓI TIẾNG GÌ?
I. Học giả Phật học Kare Albert Lie, Na uy
Hỏi: Đức Phật đã nói ngôn ngữ nào? Một số tài liệu cho rằng Ngài nói tiếng Sanskrit (Phạn ngữ), trong khi một số tài liệu khác lại nói là tiếng Magadhi (Ma-kiệt-đà). Vậy tôi muốn biết liệu có bằng chứng nào về vấn đề này hay không?
Trả lời: Đức Phật không nói tiếng Sanskrit (Phạn ngữ). Vào thời Đức Phật, ở miền Bắc Ấn Độ có nhiều phương ngữ khác nhau được sử dụng. Có lẽ chúng không khác biệt nhau nhiều, và cũng không khác biệt quá xa so với tiếng Sanskrit. Tiếng Pāli là kết quả của quá trình chuẩn hóa từ những phương ngữ này (trong tiếng Pāli, chúng ta vẫn tìm thấy dấu vết của nhiều phương ngữ khác nhau). Quá trình này diễn ra khoảng vài trăm năm sau thời Đức Phật. Vì vậy, các văn bản Pāli có lẽ là nguồn tư liệu gần nhất với ngôn ngữ mà chính Đức Phật đã sử dụng, trong giới hạn mà chúng ta có thể kỳ vọng một cách hợp lý.
Thuật ngữ Magadhi có ý nghĩa không rõ ràng, bởi nó có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Từ này có nghĩa là “thuộc về Magadha”, do đó, chúng ta cần đặt câu hỏi: Vào thời điểm nào và khu vực nào được gọi là Magadha?
Vào thời Đức Phật, Magadha là một trong nhiều vương quốc ở miền Bắc Ấn Độ. Chúng ta không biết liệu phương ngữ được sử dụng tại Magadha thời bấy giờ có khác biệt với các phương ngữ của những vùng lân cận hay không, và nếu có thì mức độ khác biệt là bao nhiêu. Theo những gì tôi biết, không có tài liệu nào chứng minh rằng thuật ngữ Magadhi đã được sử dụng với tư cách là một thuật ngữ ngôn ngữ học vào thời điểm đó.
Magadha là một vương quốc có xu hướng bành trướng khá mạnh. Sau thời Đức Phật, vương quốc này chinh phục các nước láng giềng và mở rộng lãnh thổ, cho đến khi bao trùm phần lớn Ấn Độ vào thời vua Asoka (A-dục). Asoka là vua của Magadha, nghĩa là ông cai trị một vùng Magadha mở rộng – bao gồm phần lớn Ấn Độ. Vào thời đại của ông, Phật giáo được truyền bá sang Sri Lanka (Tích Lan), và các văn bản Pāli cũng được đưa đến đó. Tuy nhiên, các nhà chú giải Phật giáo tại Sri Lanka không gọi ngôn ngữ của những văn bản này là “Pāli”. Họ gọi đó là Magadhi. Điều này hoàn toàn hợp lý, bởi những văn bản ấy được đưa đến Sri Lanka từ Magadha, hay chính xác hơn là từ vùng Magadha mở rộng, tức phần đất liền của Ấn Độ. Do đó, thuật ngữ Magadhi được sử dụng trong các bộ chú giải để chỉ ngôn ngữ Pāli có lẽ không mang ý nghĩa gì hơn ngoài nghĩa là “ngôn ngữ Ấn Độ”.
Về sau, triều đại của vua Asoka mất quyền lực, và tên gọi Magadha lại được giới hạn trong phạm vi khu vực, hay tỉnh, vốn là vương quốc Magadha nguyên thủy vào thời Đức Phật. Qua nhiều thế kỷ, các phương ngữ ở những vùng khác nhau của Ấn Độ dần phân hóa (đây là hiện tượng bình thường trong quá trình phát triển của ngôn ngữ), và phương ngữ tại Magadha cũng hình thành những đặc điểm riêng biệt. Đến thời kỳ phát triển rực rỡ của nghệ thuật kịch Sanskrit, các tác giả Sanskrit đã chủ động sử dụng những phương ngữ khác nhau và phát triển chúng thành các dạng ngôn ngữ xã hội dùng trong văn viết, được gọi là Prakrit (tiếng Prakrit). Từ đó xuất hiện một ngôn ngữ hay phương ngữ Prakrit mang tên Magadhi.
Dường như chính những cách sử dụng khác nhau của thuật ngữ “Magadhi” đã gây ra khá nhiều nhầm lẫn.
Tóm tắt: Có thể phân biệt ba cách sử dụng thuật ngữ Magadhi như sau:
1. “Magadhi 1” – Phương ngữ Magadha vào thời Đức Phật. Đây là bất kỳ phương ngữ nào được sử dụng tại Magadha vào thời Đức Phật. Chúng ta không biết phương ngữ này khác biệt đến mức độ nào, nếu thực sự có khác biệt, so với ngôn ngữ được sử dụng ở phần lớn miền Bắc Ấn Độ thời bấy giờ.
2. “Magadhi 2” – Ngôn ngữ của các văn bản từ vùng Magadha mở rộng. Đây là ngôn ngữ của những văn bản được đưa đến Sri Lanka vào thời vua Asoka. “Magadhi 2” chính là ngôn ngữ mà ngày nay chúng ta gọi là Pāli.
3. “Magadhi 3” – Phương ngữ Magadha xuất hiện về sau. Đây là phương ngữ của tỉnh Magadha trong những thời kỳ sau này, được phát triển thành một ngôn ngữ Prakrit vào thời Trung cổ.
Ngôn ngữ này không có mối liên hệ đặc biệt nào với Phật giáo hay các văn bản Pāli.
(11/06/2010)
*
II. Giáo sư Lance S. Cousins, Học giả Phật học Anh quốc
Hỏi: Có phải Đức Phật nói tiếng Magadhi (Ma-kiệt-đà) không?
Trả lời: Không hẳn như vậy. Chúng ta không biết chính xác Đức Phật đã nói phương ngữ nào. Mọi phỏng đoán đều phụ thuộc vào việc người ta cho rằng Đức Phật sống vào thời điểm nào, cũng như việc các phương ngữ được sử dụng tại vùng Ma-kiệt-đà (Māgadha), Kosala và trong cộng đồng người Sakka có hoàn toàn giống nhau hay không. Ngoài ra, cũng cần xét đến khả năng Đức Phật không chỉ nói một phương ngữ duy nhất.
Trong những thế kỷ cuối trước Công nguyên và một thời gian ngắn sau đó, ngôn ngữ văn khắc tiêu chuẩn được sử dụng ở đồng bằng sông Hằng và các vùng lân cận là một dạng Trung Ấn (Middle Indian), khá gần với tiếng Pāli. Chúng ta không có lý do gì để tin rằng vào thời ấy, tại khu vực này còn tồn tại một ngôn ngữ viết nào khác. Cũng giống như Pāli, ngôn ngữ này mang tính dung hợp, với những dạng từ vốn có nguồn gốc từ nhiều phương ngữ khác nhau; đồng thời, chính tả của nó cũng chưa được chuẩn hóa (có lẽ ban đầu Pāli cũng trong tình trạng tương tự).
Vì vậy, những văn bản Phật giáo đầu tiên được ghi chép thành văn tại khu vực ấy hẳn đã được viết bằng dạng ngôn ngữ này. Về sau, vương quốc Ma-kiệt-đà mở rộng lãnh thổ, cuối cùng bao trùm gần như toàn bộ đồng bằng sông Hằng. Do đó, nếu ngôn ngữ ấy có tên gọi, thì có lẽ nó được gọi là ngôn ngữ của Ma-kiệt-đà. Và dĩ nhiên, đó chính là tên gọi đúng của ngôn ngữ Pāli.
Về cơ bản, Pāli là một hình thức đã được chuẩn hóa và được Sanskrit hóa đôi chút từ ngôn ngữ ấy. Còn Māgadhī là một ngôn ngữ được các nhà ngữ pháp Prakrit mô tả; thuật ngữ này chỉ một phương ngữ viết, phát triển vào thời kỳ muộn hơn (có lẽ trong những thế kỷ đầu Công nguyên) từ phương ngữ khẩu ngữ được sử dụng tại một phần của vùng “Ma-kiệt-đà mở rộng” (Greater Magadha).
Như vậy, xét cho cùng, Pāli là ngôn ngữ gần nhất mà chúng ta có thể tiếp cận để hình dung về ngôn ngữ Đức Phật đã sử dụng. Và ngôn ngữ ấy hẳn không khác biệt quá nhiều so với Pāli — ở đây chúng ta đang nói đến những khác biệt giữa các phương ngữ, chứ không phải sự khác biệt giữa những ngôn ngữ hoàn toàn riêng biệt.
*
III. Tỳ-khưu Indacanda, dịch giả tạng Luật Pāli
Pāli có ý nghĩa thế nào?
Từ “Pāli” không tìm thấy ở Tam Tạng. Ở Chú Giải, khi đề cập đến việc học tập của vị tỳ khưu thì Ngài Buddhaghosa có ghi là vị ấy cần học tập “pāliñca atthakathañca,” nghĩa là học "Pāli và atthakathā." Từ atthakathā có nghĩa là Chú Giải, nhờ đó có thể biết được rằng từ Pāli có nghĩa là Chánh Tạng, là những gì được chứa đựng trong Tam Tạng.
Và ngôn ngữ ghi lại Tam Tạng thì Ngài Buddhaghosa ghi rằng Māgadhabhāsā, nghĩa là ngôn ngữ của xứ Magadha (Ma Kiệt Đà). Việc gọi Pāli là tên của ngôn ngữ ghi lại lời dạy của đức Phật có thể đã được học giả người Pháp Simon de la Loubère sử dụng đầu tiên trong tác phẩm Du Royaume de Siam ấn hành năm 1691; tài liệu này đã được dịch sang tiếng Anh năm 1693 (Juo-Hsüeh Shih Bhikkhunī, Controversies over Buddhist Nuns, Oxford: The Pāli Text Society, 2000, trang 3). Do sự ngộ nhận ban đầu đó, ngày nay nói đến từ Pāli người ta liên tưởng đến ngôn ngữ Pāli, mà hầu như không biết đến ý nghĩa ban đầu của nó.
Như vậy tùy theo ngữ cảnh, Pāli có thể hiểu là:
- Các lời dạy nguyên thủy, chánh truyền, của đức Phật.
- Ngôn ngữ đã được sử dụng để ghi lại các lời dạy ấy.
* Nguồn: http://www.Pāliviet.info
*-----*
No comments:
Post a Comment