Showing posts with label Buddhist Practice. Show all posts
Showing posts with label Buddhist Practice. Show all posts

Tuesday, 10 November 2026

Nguồn gốc các câu tụng căn bản của giới Phật tử cư sĩ Nam tông


NGUỒN GỐC CÁC CÂU TỤNG CĂN BẢN CỦA GIỚI PHẬT TỬ CƯ SĨ NAM TÔNG

1. NAMO TASSA BHAGAVATO ARAHATO SAMMĀSAMBUDDHASSA

Câu “Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa” (Con kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác) là câu tán thán mà hầu như các Phật tử Nam tông đều thuộc nằm lòng. Tò mò, tôi đến hỏi Google Gemini AI rằng câu đó được ghi trong những bài kinh nào của kinh Tạng Pali. 

Sau nhiều lần chất vấn và kiểm chứng để loại bỏ các nhầm lẫn ban đầu của AI, đây là danh sách đầy đủ và chính xác nhất về 8 bài kinh có ghi lời cảm thán này:

1. DN 21 (Sakkapañha Sutta - Kinh Đế Thích Vấn Đạo): Thiên chủ Sakka (Đế Thích) thốt lên ba lần sau khi được Đức Phật giải đáp các thắc mắc siêu thế.

2. MN 27 (Cūḷahatthipadopama Sutta - Tiểu Kinh Dụ Dấu Chân Voi): Bà-la-môn Jāṇussoṇi (Sinh Văn) bước xuống xe, hướng về phía Đức Phật chắp tay thốt lên lời này khi nghe du sĩ Pilotika tán thán về tuệ giác vĩ đại của bậc Đạo Sư.

3. MN 87 (Piyajātika Sutta - Kinh Ái Sinh): Vua Pasenadi (Ba-tư-nặc) xứ Kosala đứng dậy dâng y một bên vai, chắp tay hướng về phía Đức Phật đảnh lễ ba lần sau khi hiểu ra chân lý về sự sầu khổ do ái dục sinh ra nhờ lời giải thích của hoàng hậu Mallikā.

4. MN 91 (Brahmāyu Sutta - Kinh Phạm Ma Dụ): Học giả Bà-la-môn Brahmāyu (Phạm Ma Dụ) thốt lên lời này trước toàn thể hội chúng sau khi tự mình chiêm ngưỡng, rà soát đủ 32 tướng tốt và oai nghi đĩnh đạc của Đức Phật.

5. MN 100 (Saṅgārava Sutta - Kinh Saṅgārava): Diễn ra tại thị trấn Caṇḍalakappa thuộc xứ Kosala, nữ Bà-la-môn Dhanañjānī thốt lên lời này một cách tự nhiên do thói quen tịnh tín khi bị vấp ngã, khiến thanh niên Bà-la-môn Saṅgārava nghe thấy vô cùng bực dọc và nổi giận chỉ trích.

6. SN 7.1 (Dhanañjānī Sutta - Kinh Dhanañjānī): Diễn ra tại thành Vương Xá (Rājagaha), nữ Bà-la-môn Dhanañjānī thốt lên lời này khi bị vấp ngã lúc đang dọn thức ăn khiến người chồng (vị Bà-la-môn tà kiến thuộc gia tộc Bhāradvāja) nổi giận, lập tức đi tìm Đức Phật để tranh luận nhưng sau đó đã quy y, xin xuất gia và chứng quả A-la-hán.

7. AN 2.37 (Ārāmadaṇḍa Sutta - Kinh Ārāmadaṇḍa): Vị Bà-la-môn Ārāmadaṇḍa thốt lên lời ca tụng này sau khi nghe Tôn giả Mahākaccāna (Đại Ca-chiên-diên) giảng giải thấu suốt về nguồn gốc dẫn đến các cuộc tranh chấp, xung đột của các giai cấp và vua chúa trên đời.

8. AN 5.194 (Kāraṇapālī Sutta - Kinh Kāraṇapālī): Vị Bà-la-môn Kāraṇapālī đứng dậy dắp áo một bên vai, hướng về phía Đức Phật đảnh lễ ba lần sau khi nghe người bạn của mình là Piṅgiyānī dùng các ẩn dụ tuyệt đẹp ví von về hương vị vi diệu của Pháp bảo.

2. BUDDHAṂ SARAṆAṂ GACCHĀMI - Con xin quy y Phật 

Có bạn đạo thắc mắc, muốn biết về xuất xứ, nguồn gốc của ba câu quy y Tam Bảo - Phật, Pháp, Tăng bằng tiếng Pali, mà Phật tử chúng ta đều ghi nhớ và trì tụng thường xuyên:

Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi
Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi
Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi
Dutiyampi ...
Tatiyampi ...

(Con xin quy y Phật 
Con xin quy y Pháp  
Con xin quy y Tăng 
Lần thứ hai, ...
Lần thứ ba, ...)

Ba câu này được ghi rõ ràng, chính xác, đầy đủ ở 2 nơi trong Tam tạng Pali, và đã được dịch sang tiếng Việt:

1) Tiểu tụng (Khuddakapāṭha, Kp 1) thuộc Tiểu bộ, tạng Kinh, ngay trong trang đầu tiên.

2) Chương Trọng yếu, Đại phẩm (Mahāvagga), tạng Luật, phần giảng về sự xuất gia (Pabbajjūpasampadākathā, Kd 1.9), phần giảng cho người ngoại đạo xin xuất gia (Aññatitthiyapubbakathā, Kd 1.25), và câu chuyện Rāhula xin xuất gia (Rāhulavatthu, Kd 1.41).

3. CÔNG THỨC VỀ NĂM GIỚI CƯ SĨ (PAÑCASĪLA) - NGUỒN GỐC 

Công thức quen thuộc về ngũ giới cho cư sĩ mà các Phật tử Nam tông tụng đọc thường xuyên và ghi nhớ nằm lòng: 

Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi, 
Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi, 
Kāmesu micchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi, 
Musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi, 
Surāmeraya majjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmī.

(Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự sát sinh,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự trộm cắp,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự tà dâm,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự nói dối,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự dễ duôi uống rượu và các chất say.)

Công thức này không thấy ghi trong Chánh tạng Pali, mặc dù trong tạng Kinh, có nhiều bài kinh Đức Phật giảng về năm giới căn bản mà người cư sĩ phải luôn luôn tuân giữ (thí dụ: DN 31, AN 8.25, AN 5.174, AN 5.179, AN 10.92). 

Tiểu tụng (Kp 2) thuộc Tiểu bộ có ghi công thức 10 học giới dành cho các sa-di. Công thức 5 giới là dựa vào đó, loại bỏ giới thứ 6 đến giới thứ 10, đồng thời đổi giới thứ 3 – không hành dâm, thành giới không tà dâm dành cho cư sĩ. 

Thật ra, công thức về ngũ giới cho cư sĩ mà chúng ta quen thuộc được thấy ghi trong tập Upāsakajanālaṅkāra (Cư sĩ Trang nghiêm Luận), một cuốn cẩm nang dành cho cư sĩ, viết trên lá buông vào khoảng thế kỷ 12 ở Sri Lanka.

* Ghi thêm về công thức Bát Quan Trai Giới:  
Đức Phật có giảng dạy về 8 điều giới mà người cư sĩ nên tuân giữ trong các ngày Uposatha (Bố-tát – ngày mồng 8, ngày Rằm, ngày 23 và 30 âm lịch) như ghi trong các bài kinh AN 3.70, 8.41, 8.42, 8.43, 8.45. Tuy nhiên công thức Pali chuẩn mà các Phật tử Nam tông tụng đọc trong các ngày ấy thì không thấy ghi trong tạng Kinh và các văn bản cổ truyền. Có lẽ công thức này được phát triển về sau này, dựa theo công thức 10 giới của sa-di ghi trong Tiểu tụng (Kp 2), bỏ giới thứ 10, giới thứ 7 và 8 gộp lại thành giới thứ 7 của bát quan trai giới.

– Binh Anson 
Perth, Tây Úc, 10/11/2026

*-----*



Sunday, 25 October 2026

Bố thí, hồi hướng và cúng thất, cúng giỗ


BỐ THÍ, HỒI HƯỚNG VÀ CÚNG THẤT, CÚNG GIỖ 
(Theo ChatGPT AI, 25/10/2026)

*

1. BỐ THÍ, CÚNG DƯỜNG VÀ HỒI HƯỚNG CHO NGƯỜI ĐÃ MẤT CÓ NỀN TẢNG TRONG KINH ĐIỂN PHẬT GIÁO 
Trong truyền thống Theravāda, kinh Ngoài Bức Tường (Tirokuḍḍa), thuộc Tiểu tụng (Khuddakapāṭha), và câu chuyện về thân mẫu của ngài Xá-lợi-phất trong Ngạ quỷ sự (Petavatthu) đều đề cập đến việc người còn sống làm phước, cúng dường và hướng công đức đến người đã khuất.

Điểm đáng chú ý là những thực hành này không nhất thiết phải được thực hiện vào một mốc thời gian cố định sau khi người thân qua đời. Người còn sống có thể bố thí, cúng dường, giúp đỡ người nghèo khó và làm những việc thiện khác rồi hồi hướng công đức đến người đã khuất khi có điều kiện. Việc tưởng nhớ người thân không nhất thiết phải giới hạn trong 7 ngày, 49 ngày, 100 ngày hay ngày giỗ hằng năm.

Phật giáo Đại thừa (Mahāyāna) cũng có những truyền thống bố thí, cúng dường, tụng kinh và hồi hướng cho người đã mất. Tuy nhiên, cách giải thích về sự tiếp nhận công đức và lợi ích đối với người đã khuất có thể khác nhau giữa các tông phái.

Vì vậy, cần phân biệt nguyên tắc làm việc thiện và hồi hướng công đức với những nghi thức được quy định theo các mốc thời gian cụ thể. Các kinh văn nêu trên làm cơ sở cho việc tạo phước và hồi hướng, nhưng không vì thế mà có thể kết luận rằng mọi người đều phải cúng lễ theo một lịch trình cố định sau khi thân nhân qua đời.

2. CÚNG THẤT 49 NGÀY: KINH ĐỊA TẠNG, DU GIÀ SƯ ĐỊA LUẬN VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NGHI LỄ 
Khi tìm hiểu nguồn gốc của quan niệm 49 ngày sau khi chết và nghi thức cúng thất, cần xem xét ít nhất hai văn bản quan trọng: Kinh Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện và Du Già Sư Địa Luận. Hai văn bản này đề cập đến những khía cạnh có liên quan, nhưng không có cùng chức năng.

a) Kinh Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện (地藏菩薩本願經, T0412) 
Trong phẩm thứ bảy, Lợi ích người còn và người mất, bản kinh nói đến việc thân nhân làm các việc thiện, cúng dường và tạo phước cho người đã mất trong thời gian bảy lần bảy ngày, tức 49 ngày. Đây là một căn cứ văn bản rõ ràng cho quan niệm làm phước cho người chết trong khoảng thời gian ấy.

Tuy nhiên, cần xét đến vấn đề nguồn gốc lịch sử của bản kinh. Văn bản hiện được lưu truyền trong Đại tạng kinh Hán văn với ký hiệu Taishō T0412. Chưa xác định được nguyên bản Sanskrit tương ứng và nguồn gốc Ấn Độ của toàn bộ văn bản chưa được xác nhận. Do đó, không thể chỉ dựa vào danh xưng “Kinh” để kết luận rằng mọi nội dung trong văn bản đều là lời Đức Phật lịch sử trực tiếp thuyết giảng.

b) Du Già Sư Địa Luận (Yogācārabhūmi-śāstra, 瑜伽師地論, T1579) 
Trong quyển 1, bộ luận trình bày quan niệm trạng thái trung gian giữa chết và tái sinh (trung hữu, 中有, antarābhava, còn gọi là trung ấm) . Văn bản nói rằng nếu chưa hội đủ điều kiện tái sinh, trạng thái trung hữu có thể kéo dài tối đa bảy ngày mỗi chu kỳ; quá trình ấy có thể tiếp diễn đến bảy lần bảy ngày, tức 49 ngày.

Đây là một bộ luận thuộc một bộ phái Phật giáo Ấn Độ, không phải một bài kinh được xác nhận là lời Phật trực tiếp thuyết. Nó cho thấy quan niệm về trung hữu và thời hạn tối đa 49 ngày đã được trình bày trong hệ thống tư tưởng của một giai đoạn phát triển Phật giáo Ấn Độ sau thời Đức Phật. Do đó không thể kết luận rằng Đức Phật lịch sử đã trực tiếp dạy về thuyết 49 ngày.

Ghi thêm ở đây là trong A-tỳ-đạt-ma Câu-xá luận (T1558), quyển 8, Luận sư Thế Thân trình bày các quan điểm khác nhau về thời gian tồn tại của trung hữu. Ngoài quan điểm 49 ngày, còn có quan điểm cho rằng trung hữu chỉ tồn tại trong một thời gian rất ngắn. Có quan điểm cho rằng trung hữu tồn tại cho đến khi hội đủ duyên tái sinh, không hạn định thời gian. 

c) Cần phân biệt giáo lý với nghi thức 
Kinh Địa Tạng đề cập đến việc làm phước cho người đã mất trong 49 ngày; Du Già Sư Địa Luận trình bày quan niệm về trung hữu có thể kéo dài đến 49 ngày. Hai văn bản này giúp giải thích nền tảng tư tưởng được dùng để lý giải và thực hành cúng thất trong một số truyền thống Phật giáo Đông Á.

Dù vậy, sự hiện diện của quan niệm 49 ngày trong các văn bản này không đồng nghĩa với việc đã chứng minh được Đức Phật lịch sử quy định nghi lễ cúng thất vào từng ngày thứ bảy. Cần phải phân biệt nội dung văn bản, lịch sử hình thành nghi lễ và mức độ phổ biến của tập tục trong từng cộng đồng.

Vì vậy, kết luận thận trọng là việc cúng thất 49 ngày có cơ sở trong những văn bản Phật giáo được lưu truyền, nhưng chưa có đủ bằng chứng lịch sử để khẳng định đây là nghi thức bắt buộc do chính Đức Phật lịch sử đặt ra.

3. CÚNG 100 NGÀY VÀ GIỖ HẰNG NĂM 
Cúng 100 ngày và giỗ hằng năm gắn với các truyền thống tưởng niệm người đã khuất, phong tục tang lễ và văn hóa địa phương. Theo Phật Quang Đại Từ Điển, mục Niên kị, các lễ kị như Bách nhật kị (100 ngày), Nhất chu kị (giỗ năm đầu tiên), Nhị niên kị (giỗ năm thứ hai) … thuộc tang chế của nhà Nho. Nhà Phật dựa theo đó để khuyến khích cúng tế, làm thiện sự tạo phước để hồi hướng đến người đã qua đời. 

Không có đủ căn cứ để xem cúng 100 ngày hay giỗ hằng năm vào ngày mất là những nghi thức bắt buộc chung được Đức Phật quy định trong kinh điển. Việc các cộng đồng Phật giáo thực hành những nghi lễ này cho thấy quá trình phát triển và thích nghi của Phật giáo trong từng nền văn hóa.

4. ĐIỀU GÌ NÊN ĐƯỢC XEM LÀ TRỌNG TÂM? 
Từ góc nhìn đạo đức Phật giáo, điều quan trọng không chỉ là tổ chức nghi lễ mà còn là những việc thiện thực tế: giữ giới, sống chân chính, bố thí, cúng dường, giúp đỡ người nghèo khó, trẻ em mồ côi, người gặp thiên tai, chiến tranh và những người đang cần hỗ trợ.

Những hành động ấy tạo lợi ích cụ thể cho người đang sống. Khi thực hiện với tâm thiện lành và hồi hướng đến người đã khuất, chúng cũng thể hiện lòng tưởng nhớ, biết ơn và mong muốn điều tốt đẹp cho người thân.

Do đó, không nên đồng nhất lòng hiếu thảo với số lần cúng lễ, cũng không nên mặc nhiên xem việc tổ chức đủ các nghi thức là điều kiện để người chết được siêu thoát. Nghi lễ có thể đem lại sự an ủi cho người sống và ý nghĩa cho cộng đồng, nhưng không nên thay thế việc thực hành đạo đức và làm những điều thiện có ích trong đời sống.

KẾT LUẬN 
Có thể phân biệt hai lớp thực hành:

- Nền tảng tạo phước và hồi hướng phước báu được ghi trong các văn bản kinh điển Phật giáo, trong đó có kinh Ngoài Bức Tường (Tirokuḍḍa) thuộc Tiểu tụng (Khuddakapāṭha) và câu chuyện về thân mẫu của ngài Xá-lợi-phất trong Chuyện Ngạ Quỷ (Petavatthu) của tạng Kinh Pāli.

- Các nghi thức định kỳ như cúng thất 49 ngày, cúng 100 ngày và giỗ hằng năm được định hình qua quá trình phát triển của tư tưởng Phật giáo, lịch sử nghi lễ và sự giao thoa với phong tục văn hóa địa phương; không thể mặc nhiên xem đó là lời dạy trực tiếp của Đức Phật lịch sử.

Điểm cốt yếu là phân biệt điều kinh điển thực sự trình bày với những tập tục được hình thành về sau, đồng thời đặt việc làm thiện, sống có đạo đức và giúp đỡ người đang cần được giúp đỡ vào vị trí xứng đáng trong đời sống Phật giáo.

– Theo ChatGPT AI, 25/10/2026

*-----*




Tuesday, 20 October 2026

Tu tập để đắc quả Dự Lưu: Hỏi đáp với các phần mềm AI

 TU TẬP ĐỂ ĐẮC QUẢ DỰ LƯU: HỎI ĐÁP VỚI CÁC PHẦN MỀM AI

Hỏi: Theo kinh điển Pāli, một hành giả cần phải tu tập như thế nào để đắc quả vị Dự Lưu, nhập vào dòng Thánh giải thoát?

Đáp (Gemini & ChatGPT AI): 
Quả vị Dự Lưu (Sotāpanna, Tu-đà-hoàn) đánh dấu cột mốc quan trọng của một hành giả, chính thức bước vào dòng Thánh, vĩnh viễn không còn sa vào bốn cõi ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, a-tu-la) và bảo đảm đạt giải thoát hoàn toàn (Niết-bàn) trong tối đa bảy kiếp sống.

I. BỐN CHI PHẦN ĐƯA ĐẾN QUẢ DỰ LƯU (DỰ LƯU HƯỚNG PHẦN)
Phải có lòng tin sơ khởi nơi Tam Bảo. Dù ban đầu chỉ là niềm tin hướng thượng chưa hoàn hảo, nhưng phải có lòng tin này làm nền tảng thì hành giả mới thật tâm nương tựa và tu tập theo lời Phật dạy, không dừng lại ở lý thuyết suông. Sau đó, tu tập theo tiến trình:

1) Thân cận bậc chân nhân: Gần gũi những người có phẩm chất đạo đức và trí tuệ, có khả năng hướng dẫn mình đến Chánh pháp.

2) Lắng nghe Chánh pháp: Nghe và tìm hiểu giáo pháp chân chính.

3) Như lý tác ý: Quán xét đúng đắn các pháp, nhận biết nguyên nhân và điều kiện dẫn đến khổ cũng như sự chấm dứt khổ.

4) Thực hành đúng theo Chánh pháp (Hành pháp tùy pháp): Đưa những điều đã học và hiểu vào đời sống tu tập.

II. THẤY RÕ CHÁNH PHÁP VÀ SỰ SINH DIỆT CỦA CÁC PHÁP
Trong kinh điển Pāli, sự chứng đắc quả Dự Lưu bắt nguồn từ thực hành thiết thực là có tâm bố thí rộng rãi, sẵn sàng chia sẻ và có tinh thần phụng sự xã hội để bẻ gãy tính ích kỷ, vun bồi phước đức thực tế chứ không chỉ học lý thuyết suông. Đồng thời, hành giả tu tập phát triển các bước sau:

1) Thấy rõ sự sinh diệt: Quán sát sự sinh diệt, vô thường ngay trên năm uẩn hoặc sáu nội ngoại xứ, nhận ra cái gì có tập khởi, cái ấy có đoạn diệt.

2) Phát sinh nhàm chán và ly tham: Khi thấy rõ bản chất vô thường, tâm nhàm chán, rời bỏ sự dính mắc.

3) Mở Pháp nhãn (Dhammacakkhu): Khoảnh khắc trực nhận chân lý, vị ấy được mô tả là: "Thấy Pháp, đến với Pháp, hiểu thấu Pháp, vượt qua hoài nghi, không còn do dự, đạt đến vô úy, không lệ thuộc vào ai khác đối với Giáo pháp của Bậc Đạo Sư."

Sự chứng ngộ không chỉ là hiểu biết bằng suy luận, mà là một chuyển biến sâu sắc trong nhận thức và cái thấy về thực tại.

III. ĐOẠN TRỪ BA KIẾT SỬ ĐẦU TIÊN (BA DÂY RÀNG BUỘC)
Khi chứng quả Dự Lưu, Pháp nhãn được mở ra, hành giả đoạn trừ vĩnh viễn ba kiết sử đầu tiên:

1) Thân kiến (Sakkāya-diṭṭhi): Quan điểm chấp năm uẩn là tự ngã, thuộc về tự ngã, hoặc có mối quan hệ đồng nhất giữa tự ngã và năm uẩn.

2) Hoài nghi (Vicikicchā): Sự hoài nghi căn bản đối với Phật, Pháp, Tăng và con đường đưa đến giải thoát.

3) Giới cấm thủ (Sīlabbata-parāmāsa): Sự chấp trước sai lầm vào giới điều, nghi thức hoặc tập tục như là con đường tự nó có thể đưa đến giải thoát.

Đoạn trừ ba kiết sử không có nghĩa là mọi phiền não đều đã tận diệt. Dự Lưu là bước đầu tiên để nhập dòng Thánh giải thoát; hành giả vẫn phải tiếp tục tu tập để đoạn trừ các phiền não vi tế khác, đắc cá quả vị cao hơn, tiến đến giác ngộ giải thoát.

IV. BỐN PHẨM CHẤT TIÊU BIỂU CỦA BẬC DỰ LƯU (DỰ LƯU HẠNH PHẦN)
1) Lòng tin bất động nơi Tam Bảo: Niềm tin đã được xác chứng qua sự hiểu biết và chứng nghiệm Chánh pháp, không chỉ là lòng tin dựa trên cảm xúc.

2) Giới đức thanh tịnh: Giới hạnh vững chắc, không bị phá vỡ, có khả năng hỗ trợ định tâm và đời sống phạm hạnh.

3) Tâm bố thí rộng lượng: Không bị tâm keo kiệt chi phối, sẵn sàng chia sẻ và giúp đỡ người khác.

4) Trí tuệ thấy sinh diệt: Có trí tuệ thánh thiện, thấu suốt bản chất sinh khởi và hoại diệt của các pháp.

V. TÍNH PHỔ QUÁT CỦA CON ĐƯỜNG CHỨNG NGỘ 
Con đường chứng đắc Dự Lưu không bị giới hạn tuyệt đối bởi giới tính, tuổi tác hay hình thức đời sống.

1) Không giới hạn bởi giới tính: Nam và nữ đều có khả năng chứng ngộ.

2) Không giới hạn bởi tuổi tác: Tuổi tác tự nó không quyết định khả năng chứng ngộ.

3) Không giới hạn bởi đời sống tại gia hay xuất gia: Người tại gia cũng có thể chứng quả Thánh, không chỉ người xuất gia.

Điều cốt yếu là có đủ duyên lành, có sự thực hành đúng đắn và trí tuệ trực nhận Chánh pháp.

KẾT LUẬN 
Quả vị Dự Lưu không đơn thuần là một danh hiệu hay niềm tin về tương lai, mà là sự chuyển biến không thể đảo ngược trong cái thấy về thực tại, ba kiết sử đầu tiên được đoạn trừ, con đường giải thoát đã được xác lập và việc đạt đến Niết-bàn trở thành điều chắc chắn.

*

Ghi thêm: Không phải chỉ đơn giản đặt câu hỏi là AI trả lời rõ ràng, đầy đủ. Sau khi đặt ra câu hỏi và nhờ AI trả lời, tôi thấy có những điểm sai và thiếu sót. Tôi phải vặn hỏi, kiểm tra và đối chứng nhiều lần với cả 2 phần mềm AI là Gemini và ChatGPT, rồi cuối cùng mới đúc kết, tổng hợp để soạn ra bài viết này. – (Bình Anson, 21/10/2026)

*-----* 




Friday, 9 October 2026

Bảo vệ phẩm giá con người trước mối đe dọa của chủ nghĩa hư vô đạo đức - Bhikkhu Bodhi (2025)


 BẢO VỆ PHẨM GIÁ CON NGƯỜI TRƯỚC MỐI ĐE DỌA CỦA CHỦ NGHĨA HƯ VÔ ĐẠO ĐỨC
(Protecting Human Dignity from the Threat of Moral Nihilism)

Bhikkhu Bodhi

Giới thiệu:

Nhân dịp Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, Hòa thượng Bhikkhu Bodhi đã có một bài diễn văn chính (keynote address) vào ngày 6 tháng 5, 2025, với chủ đề: “Bảo vệ phẩm giá con người trước mối đe dọa của chủ nghĩa hư vô đạo đức” (Protecting Human Dignity from the Threat of Moral Nihilism). Trong phần kết luận, ngài tập trung vào Gaza, xem nơi đây là “tâm điểm của cuộc đấu tranh giữa các thế lực của chủ nghĩa hư vô đạo đức và nghĩa vụ của chúng ta trong việc bảo vệ phẩm giá con người.”

*

Ý NGHĨA CỦA PHẨM GIÁ CON NGƯỜI

Thật khó để đưa ra một định nghĩa đơn giản về phẩm giá con người mà mọi người đều đồng ý. Phẩm giá con người là một ý niệm mà dường như chúng ta hiểu được bằng trực giác hơn là thông qua một định nghĩa chính thức. Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc mở đầu bằng lời khẳng định rằng: “Mọi người sinh ra đều được tự do và bình đẳng về phẩm giá và quyền lợi.” Trong các điều khoản tiếp theo, bản tuyên ngôn nêu rõ những quyền phát sinh từ ý niệm phẩm giá con người, trước hết là quyền được sống, quyền tự do và an toàn cá nhân; quyền tự do tư tưởng và ngôn luận; cùng nhiều quyền khác nữa. Những hành vi xâm phạm phẩm giá con người bao gồm việc bóc lột và áp bức người khác, tra tấn họ, áp dụng những hình phạt mang tính hạ nhục nhân phẩm, hoặc làm nhục họ vì địa vị xã hội, chủng tộc, tôn giáo hay bản sắc giới tính của họ.

Ý niệm về phẩm giá con người hàm ý rằng mỗi người đều sở hữu một giá trị nội tại vốn có, và vì thế xứng đáng được tôn trọng và đối xử một cách đúng mực. Ngay cả những người đang bị giam giữ cũng có những quyền nhất định mà chính quyền phải thừa nhận và tôn trọng.

Kinh điển Phật giáo không trực tiếp nêu ra khái niệm phẩm giá con người. Tuy nhiên, theo tôi, ý niệm này đã được hàm chứa ngầm trong các giới luật của Phật giáo. Các giới dạy chúng ta phải đối xử với người khác theo cách mà chúng ta mong muốn họ đối xử với mình. Chúng ta không nên sát hại họ, trộm cắp tài sản của họ, vu khống họ hay gây tổn hại cho họ dưới bất kỳ hình thức nào, bởi mỗi người đều quý trọng mạng sống, sự an toàn và hạnh phúc của chính mình. Đức tính Từ (mettā) và Bi (karuṇā), vốn giữ vị trí trung tâm trong đạo đức học Phật giáo, củng cố sự cam kết ấy đối với việc tôn trọng phẩm giá con người.

XU HƯỚNG HƯỚNG TỚI HƯ VÔ ĐẠO ĐỨC

Bây giờ tôi trình bày phần hai của bài nói chuyện, về những yếu tố đang hiện hữu trong thế giới ngày nay, đe dọa phẩm giá con người và đẩy chúng ta tới chủ nghĩa hư vô đạo đức. Đây là những hành vi giả định rằng con người không có giá trị nội tại, và do đó có thể bị sỉ nhục, bóc lột, tra tấn và thậm chí bị giết mà không gây cắn rứt lương tâm.

Tôi sẽ đề cập ngắn gọn đến bốn yếu tố đang đẩy chúng ta đến chủ nghĩa hư vô đạo đức, mặc dù vẫn còn nhiều yếu tố khác mà tôi không có thời gian để trình bày.

(1) Yếu tố đầu tiên là hệ thống kinh tế xuyên quốc gia được điều khiển bởi chủ nghĩa tư bản săn mồi không được kiểm soát. Hệ thống này hoạt động dựa trên giả định rằng mục tiêu của một tập đoàn là tối đa hóa lợi nhuận. Mô hình này xem tất cả tài sản phi tiền tệ—đất đai và sông ngòi, khoáng sản và cây cối, động vật và con người—như phương tiện để tạo ra lợi nhuận tài chính. Những khoản lợi nhuận khổng lồ ấy làm giàu cho các giám đốc điều hành và nhà đầu tư, nhưng lại đem đến đau khổ và tuyệt vọng cho vô số người nằm ngoài các vòng tròn đặc quyền của họ.

Các công ty dầu mỏ và hóa chất gây ô nhiễm môi trường và đẩy người bản địa ra khỏi vùng đất tổ tiên của họ. Các chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh bóc lột người lao động bằng mức lương không thỏa đáng và sa thải họ khi họ không còn làm việc với hiệu suất cao nhất. Các công ty dược phẩm đẩy giá thuốc lên vượt quá khả năng chi trả của những người cần thuốc để duy trì sự sống.

Chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp tạo ra một hố sâu ngăn cách giữa giới siêu giàu và phần còn lại của xã hội. Ngày nay, 1% dân số giàu nhất sở hữu 43% của cải toàn cầu, trong khi 50% dân số nghèo nhất chỉ sở hữu khoảng 1%. Sự bất bình đẳng cực đoan này gây tác hại nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Những người ở tầng lớp thấp hơn mất dần lòng tự trọng, và nhiều người rơi vào những “cái chết vì tuyệt vọng” do nghiện rượu, sử dụng ma túy, sức khỏe sa sút và tự sát.

(2) Yếu tố thứ hai góp phần nuôi dưỡng chủ nghĩa hư vô đạo đức là vai trò ngày càng xâm nhập của công nghệ máy tính trong cuộc sống chúng ta. Mặc dù Internet đã mang lại những lợi ích to lớn, nó cũng đặt ra những mối đe dọa nghiêm trọng đối với phẩm giá con người. Những người làm chủ các hệ thống này có thể thu thập hàng tỷ mẩu dữ liệu cá nhân về chúng ta chỉ trong vài giây. Họ có thể sử dụng những thông tin ấy để tác động đến quan điểm chính trị của chúng ta, thay đổi lựa chọn tiêu dùng của chúng ta, làm tổn hại cơ hội nghề nghiệp của chúng ta, hoặc phá hủy địa vị pháp lý của chúng ta. Bản thân công nghệ máy tính là một tài sản quý giá, nhưng nếu chúng ta không đặt ra những quy định thích đáng đối với truyền thông điện tử, thì chính chúng sẽ quay lại gây hại cho chúng ta, thậm chí trở thành công cụ của sự kiểm soát toàn trị.

Internet cũng tạo ra một con đường dễ dàng để những kẻ độc đoán đầy tham vọng giành lấy quyền lực. Các dòng tweet và những thông điệp tức thời khác có thể kích động đám đông phẫn nộ, châm ngòi cho bạo lực và phá hủy cơ hội chính trị của các đối thủ. Những lời dối trá vang vọng khắp không gian mạng, được lặp đi lặp lại đến mức chúng ta nuốt trọn chúng như những sự thật.

(3) Trong những năm gần đây, một số nền dân chủ lớn đã dần biến đổi thành những chế độ chuyên quyền cánh hữu do các nhà lãnh đạo độc tài thống trị. Những người theo xu hướng độc tài thường lên nắm quyền bằng cách đối lập lực lượng ủng hộ của họ, những người mà họ gọi là “nhân dân đích thực”, với những nhóm bị biến thành vật tế thần: người nhập cư, người đồng tính và chuyển giới, những người thuộc chủng tộc khác, hoặc những người theo “tôn giáo không đúng”. Nếu các nhà độc tài đầy tham vọng giành được quyền lực, họ có thể bỏ tù, trục xuất hoặc khiến các nạn nhân của mình “biến mất”.

Sau nhiều thập niên ẩn mình dưới lòng đất, chủ nghĩa phát xít đang trở lại. Giờ đây nó sử dụng ngôn ngữ mềm mại hơn, nhưng vẫn tìm cách thu hút người ủng hộ bằng những chiêu thức cũ: khơi dậy hận thù chủng tộc, khai thác nỗi lo kinh tế và nuôi dưỡng nhu cầu ám ảnh muốn trừng phạt những kẻ bị xem là kẻ thù.

Nhiều nhà bình luận đã chỉ ra rằng nền dân chủ rất mong manh và phải được bảo vệ bằng sự cảnh giác thường trực. Nếu không cẩn trọng, chúng ta có thể thấy mình sống trong một thế giới đảo lộn, nơi chúng ta hoan hô những kẻ hành hạ mình như những ân nhân cứu rỗi.

(4) Yếu tố thứ tư dẫn đến chủ nghĩa hư vô đạo đức là cách thức tiến hành chiến tranh trong thời đại ngày nay. Mặc dù mọi cuộc chiến tranh đều vi phạm phẩm giá con người, nhưng cách tiến hành chiến tranh hiện nay đã vượt xa những tiêu chuẩn tối thiểu nhất của sự tử tế. Các quốc gia đang có chiến tranh cố ý phá hủy bệnh viện, trường học, nhà thờ và nhà máy điện. Họ bắt cóc trẻ em và tra tấn tù nhân. Họ tàn sát dân thường rồi đăng hình ảnh các nạn nhân lên mạng xã hội. Họ thản nhiên coi thương vong dân sự chỉ là “thiệt hại phụ”. Các hiệp định quốc tế được xây dựng sau Thế chiến thứ hai đã xác định những ranh giới của hành vi hợp pháp trong chiến tranh. Thế nhưng ngày nay, nhiều chính phủ chà đạp lên những quy tắc ấy, bẻ cong những hàng rào bảo vệ vốn duy trì trật tự đạo đức toàn cầu.

Đó là phần khảo sát ngắn gọn của tôi về bốn mối đe dọa đối với phẩm giá con người. Điều khiến bốn xu hướng này được xem là những dạng thức của chủ nghĩa hư vô đạo đức chính là dự án chung của chúng: phi nhân hóa con người.

Muốn bóc lột những người lao động lương thấp, bạn phải giả vờ rằng họ không có những nhu cầu của con người. Muốn thu thập dữ liệu cá nhân của người khác, bạn phải phớt lờ những con người thực sự đứng phía sau các dữ liệu ấy. Muốn giành quyền lực bằng cách tấn công những người dễ bị tổn thương, bạn phải xem họ là những đối tượng chính đáng để thù ghét. Muốn giết hại dân thường và tra tấn tù nhân, trước hết bạn phải tước bỏ tính người của họ.

Từ đó suy ra rằng, chìa khóa để chống lại chủ nghĩa hư vô đạo đức chính là khẳng định phẩm giá con người. Chúng ta phải soi rọi ánh sáng vào tính người của những người đang gặp nguy cơ. Chúng ta phải nhìn thấy chính mình nơi người khác, ôm lấy họ trong trái tim mình và hành động một cách can đảm để bảo vệ họ.

XÃ HỘI TÔN TRỌNG PHẨM GIÁ CON NGƯỜI SẼ TRÔNG NHƯ THẾ NÀO?

Giờ đây tôi đi đến phần thứ ba của bài nói chuyện, với câu hỏi: “Một xã hội như thế nào, phù hợp với giáo lý Phật giáo, có thể duy trì và nâng cao phẩm giá con người trong thế giới ngày nay?” Để đối phó với những thế lực đang thù nghịch với phẩm giá con người, chỉ ra những hiểm họa trước mắt thôi là chưa đủ. Chúng ta còn phải đưa ra một viễn tượng thay thế cho hệ thống hiện tại, một mô hình trật tự xã hội khẳng định phẩm giá con người, một thế giới mà mọi người đều được hưởng lợi.

Để phác họa viễn tượng ấy, tôi đề xuất sáu trụ cột của một trật tự xã hội thể hiện lý tưởng về phẩm giá con người.

(1) Yêu cầu đầu tiên là xây dựng một thế giới có môi trường tự nhiên an toàn, tươi đẹp và phát triển bền vững, nơi chúng ta tránh được những hiểm họa do biến đổi khí hậu mất kiểm soát và ô nhiễm công nghiệp gây ra. Để hiện thực hóa thế giới ấy, chúng ta phải hạn chế chất thải độc hại và nhanh chóng chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch, tái tạo, đồng thời chia sẻ lợi ích của chúng với mọi người trên hành tinh này. Chúng ta cũng phải nỗ lực kiên quyết bảo vệ các loài sinh vật khác ngoài con người, bảo đảm rằng các khu rừng, rừng nhiệt đới và hồ nước được gìn giữ, cũng như bảo vệ một thế giới động vật phong phú và phát triển.

(2) Một thế giới an toàn cũng phải là một thế giới hòa bình, nơi chúng ta không còn dùng chiến tranh để giải quyết các căng thẳng và bất đồng. Những xung đột giữa các quốc gia nên được giải quyết thông qua đối thoại, hòa giải và thỏa hiệp, với Liên Hợp Quốc đóng vai trò là diễn đàn thích hợp cho các cuộc thương lượng như vậy. Chúng ta phải hướng đến mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt khác.

(3) Trong lĩnh vực xã hội, chúng ta nên hướng đến một thế giới có nền quản trị dân chủ chân chính hơn, nơi người dân có quyền định hình những quyết định quan trọng ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Một nền dân chủ lành mạnh phải ban hành những đạo luật nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn các tập đoàn và những nhà tài trợ siêu giàu tác động đến các cuộc bầu cử thông qua các khoản đóng góp vận động tranh cử và các nhóm vận động hành lang. Chính quyền phải phản ánh ý chí của nhân dân, chứ không phải ý chí của những tập đoàn khổng lồ và các tỷ phú luôn khao khát thêm của cải và quyền lực.

(4) Một trật tự xã hội công bằng cũng đòi hỏi một mức sống tương đối bình đẳng cho tất cả những người cư trú trong xã hội ấy, kể cả những người không phải công dân. Sự bình đẳng hoàn toàn về của cải và thu nhập là một lý tưởng không thể đạt được. Tuy nhiên, mọi cư dân trong một quốc gia đều phải có khả năng đáp ứng các nhu cầu vật chất căn bản của mình, như nhà ở, thực phẩm đầy đủ dinh dưỡng, quần áo và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Các nhà nghiên cứu đã nhận thấy rằng những xã hội bình đẳng nhất cũng là những xã hội hạnh phúc nhất; còn những xã hội bất bình đẳng nhất lại là những xã hội bạo lực và căng thẳng nhất.

(5) Trong một nền dân chủ năng động, công dân phải được hưởng một nền giáo dục toàn diện, giúp họ chuẩn bị đầy đủ để thực hiện các nghĩa vụ công dân của mình. Nhà trường nên đưa vào chương trình học bắt buộc các môn thuộc khoa học nhân văn, khoa học xã hội, đạo đức học và giáo dục công dân; đồng thời phải đào tạo học sinh khả năng tư duy phản biện. Các chính phủ nên mạnh mẽ hỗ trợ giáo dục đại học, cung cấp học bổng cho những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn để mọi người đều có cơ hội hưởng lợi từ việc học tập ở trình độ cao hơn.

(6) Chúng ta phải bảo đảm rằng bình đẳng giới được thực thi ở mọi cấp độ của đời sống xã hội, để phụ nữ có thể phát triển trọn vẹn tiềm năng của mình.

Liên hệ đến Tăng đoàn Phật giáo, các vị lãnh đạo giáo hội nên trao sự công nhận đầy đủ cho Ni đoàn Tỳ-khưu-ni (Bhikkhunī Sangha) và thực hiện những bước cần thiết để cho phép truyền giới Tỳ-khưu-ni trong các truyền thừa của mình. Trong Luật tạng (Vinaya) có những phương thức có thể làm cho việc truyền giới Tỳ-khưu-ni trở nên hợp pháp và hợp luật. Với một tinh thần cởi mở và linh hoạt, chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng những phương thức ấy.

HIỆN THỰC HÓA PHẨM GIÁ CON NGƯỜI NGÀY NAY

Tiếp theo, tôi muốn trình bày ngắn gọn một tập hợp các giá trị mà chúng ta cần có để hiện thực hóa một trật tự xã hội thực sự khẳng định phẩm giá con người. Tôi gọi tập hợp các giá trị này, vốn bắt nguồn từ đạo đức học Phật giáo, là “lòng bi mẫn có trách nhiệm đạo đức” (conscientious compassion). Lòng bi mẫn có trách nhiệm đạo đức không chỉ là sự cảm thông thụ động trước nỗi khổ của người khác, mà là một sự dấn thân tích cực nhằm đứng lên chống lại các hệ thống áp bức và theo đuổi những giải pháp thay thế hướng đến lợi ích chung của mọi người.

Giá trị cốt lõi của lòng bi mẫn có trách nhiệm đạo đức là tinh thần đoàn kết (solidarity), tức khả năng đồng cảm và nhận thấy mình nơi người khác. Tinh thần đoàn kết phát sinh từ sự nhận thức về tính thống nhất căn bản của toàn thể nhân loại, từ sự hiểu biết rằng mọi con người đều mong muốn được an vui, hạnh phúc và an toàn; rằng tất cả chúng ta đều tìm kiếm sự giải thoát khỏi bạo lực và đau khổ. Tinh thần đoàn kết làm phát sinh tình thương và lòng từ bi: tình thương là sự quan tâm chủ động đến việc nâng cao hạnh phúc của người khác; lòng từ bi là nguyện vọng giải thoát con người và mọi chúng sinh hữu tình khỏi khổ đau.

Với tư cách là những nhà lãnh đạo Phật giáo, chúng ta không nên đứng im lặng bên lề. Chúng ta phải nắm bắt những đòi hỏi của thời đại, tìm ra tiếng nói của mình và sử dụng tiếng nói ấy để kêu gọi hòa bình và công lý.

Để lòng bi mẫn có trách nhiệm đạo đức thành công, chúng ta còn cần một phẩm chất khác nữa, đó là lòng can đảm, tương ứng với các Ba-la-mật tinh tấn (viriya) và quyết tâm (adhiṭṭhāna). Trong công việc thực hành lòng bi mẫn có trách nhiệm đạo đức, lòng can đảm có nghĩa là sẵn sàng làm theo tiếng gọi của lương tâm, hành động mạnh mẽ và không sợ hãi để bảo vệ tất cả những ai mà sự sống và phẩm giá đang bị đe dọa.

Lòng bi mẫn có trách nhiệm đạo đức không chỉ đơn giản là dễ mến hay tử tế. Nó đòi hỏi lòng can đảm để đấu tranh một cách ôn hòa và bất bạo động cho những nguyên tắc phù hợp với tình thương và lòng từ bi. Nó đòi hỏi sự sẵn lòng hành động ngay cả khi bản thân phải đối mặt với những rủi ro lớn lao.

LỜI KẾT

Tôi xin kết thúc bài nói chuyện bằng một vài nhận xét bổ sung. Trước hết, tôi cần nói rõ rằng những nhận xét sau đây phản ánh quan điểm cá nhân của riêng tôi. Tôi không đại diện cho Ủy ban Quốc tế Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc, Chính phủ Việt Nam hay bất kỳ tổ chức nào khác.

Tôi muốn kết thúc bằng cách hướng sự chú ý đến một khu vực trên thế giới có thể được xem là tâm điểm của cuộc đấu tranh giữa các thế lực của chủ nghĩa hư vô đạo đức và nghĩa vụ của chúng ta trong việc bảo vệ phẩm giá con người.

Tôi đang nói đến Dải Gaza, nơi mà vào lúc này, theo quan điểm của tôi, một cuộc diệt chủng khủng khiếp đang diễn ra, một chiến dịch tiêu diệt tàn bạo mà chúng ta có thể chứng kiến trực tiếp từng giờ qua màn hình truyền hình và máy tính. Đây là nơi mà cam kết của chúng ta đối với phẩm giá con người phải biến thành một cuộc đấu tranh không ngừng chống lại các thế lực của chủ nghĩa hư vô đạo đức, những thế lực đang tiến hành chiến dịch tàn phá của mình bằng ngoại giao khéo léo và những kho vũ khí chứa đầy các loại vũ khí chết chóc nhất.

Phản ứng của Israel đối với cuộc tấn công kinh hoàng của Hamas năm 2023 đã vượt qua mọi ranh giới đạo đức và đe dọa phá vỡ trật tự toàn cầu dựa trên luật pháp quốc tế và nhân quyền. Chỉ trong mười tám tháng, Israel đã giết chết hơn 55.000 người tại Gaza, gần 70% trong số đó là phụ nữ và trẻ em. Bom đạn đã biến nhà cửa, bệnh viện, trung tâm cứu trợ và các trường đại học thành đống tro tàn; các lực lượng quân sự đã xử tử giáo viên, bác sĩ, nhà báo và nhân viên cứu trợ một cách lạnh lùng. Trong hai tháng vừa qua, Israel đã áp đặt lệnh phong tỏa hoàn toàn đối với Gaza. Một cuộc phong tỏa hoàn toàn có nghĩa là: không thực phẩm, không nước uống sạch, không điện và không thiết bị y tế.

Những người Việt Nam thuộc thế hệ lớn tuổi hiểu rất rõ cảm giác phải sống dưới các trận oanh tạc hằng ngày, khi không biết liệu ngày mai mình hay những người thân yêu còn sống hay không. Người dân Gaza hiện đang phải chịu đựng một thử thách tương tự. Tại Gaza, chỉ một quả tên lửa cũng có thể xóa sổ hai mươi thành viên trong một gia đình. Con cái của bạn có thể đã mất tay hoặc chân. Bạn không thể tiếp cận dịch vụ y tế. Cả gia đình bạn đang bị bỏ đói một cách có chủ đích. Làm sao chúng ta có thể chấp nhận điều này?

Xin lưu ý rằng tôi không nhìn nhận cuộc khủng hoảng này chủ yếu như một vấn đề chính trị. Tôi nhìn nó như một vấn đề của đạo đức nhân đạo. Theo quan điểm của tôi, chúng ta đang đối diện với một chiến dịch hủy diệt đã mở toang cánh cửa cho sự hỗn loạn đạo đức và làm tan vỡ chính ý niệm về phẩm giá con người. Cuộc diệt chủng ở Gaza phải làm lương tâm chúng ta bỏng rát và thúc đẩy chúng ta hành động, đứng lên bảo vệ một dân tộc mà tính người của họ đang bị hạ thấp và nghiền nát bằng bạo lực. Tôi biết đây là những lời lẽ mạnh mẽ. Nhưng tôi phát biểu với tư cách một người có nguồn gốc Do Thái, sinh ra và lớn lên trong một gia đình Do Thái ở Brooklyn, New York.

Tôi nhận thấy rằng các nhà lãnh đạo Phật giáo nói rất nhiều về lòng từ bi, hòa bình, công lý và phẩm giá con người. Nhưng khi nói đến việc chỉ trích điều mà họ xem là cuộc diệt chủng do Israel gây ra đối với người Palestine, dường như họ lại mất đi tiếng nói của mình. Tôi không biết điều này là do sợ hãi hay do thờ ơ, nhưng chúng ta cần phải can đảm. Với tư cách là những nhà lãnh đạo Phật giáo, chúng ta không nên đứng im lặng bên lề. Chúng ta phải đáp ứng những đòi hỏi của thời đại, tìm ra tiếng nói của mình và sử dụng tiếng nói ấy để kêu gọi hòa bình và công lý. Chúng ta phải kiên quyết yêu cầu Israel chấm dứt bạo lực đối với người dân Gaza. Đồng thời, chúng ta cũng phải ủng hộ nguyện vọng của nhân dân Palestine về việc thành lập một quốc gia có chủ quyền độc lập của riêng mình, với đầy đủ quyền đại diện tại Liên Hợp Quốc.

Chúng ta nên nhớ rằng một cuộc tấn công vào phẩm giá con người của một cộng đồng cũng là một cuộc tấn công vào phẩm giá của tất cả mọi người. Bằng việc đứng trong tinh thần đoàn kết với nhân dân Palestine, chúng ta thể hiện lòng từ bi, lòng can đảm và sự cam kết của mình đối với nhân loại.

Xin chân thành cảm ơn quý vị đã chú ý lắng nghe. Xin được kết thúc bằng lời chúc tất cả mọi người có một mùa Vesak an lạc và hỷ lạc. Nguyện hồng ân của Tam Bảo luôn gia hộ cho tất cả quý vị.

*-----*

PROTECTING HUMAN DIGNITY FROM THE THREAT OF MORAL NIHILISM 
Bhikkhu Bodhi 
Lion’s Roar, 22/05/2025

In Vietnam for the UN International Day of Vesak in Ho Chi Minh City from May 5-8., Ven. Bhikkhu Bodhi gave the May 6th keynote address. His topic: “Protecting Human Dignity from the Threat of Moral Nihilism.” In his concluding remarks he focuses on Gaza as “the epicenter of the contest between the forces of moral nihilism and our obligation to protect human dignity.” An adaptation of the address follows here.

*

THE MEANING OF HUMAN DIGNITY

It’s hard to lay down a simple definition of human dignity that everyone would agree with. Human dignity is an idea we seem to understand intuitively rather than through a formal definition. The UN Universal Declaration of Human Rights opens with the statement that “all human beings are born free and equal in dignity and rights.” In the following articles it spells out the rights that flow from the idea of human dignity, above all the right to life, liberty, and personal security; to freedom of thought and expression; and many more. Violations of human dignity comprise such actions as exploiting and oppressing others, inflicting torture and degrading punishment on them, and humiliating them because of their social status, race, religion, or gender identity.

The idea of human dignity implies that every person possesses inherent worth and therefore deserves respect and consideration. Even prisoners have certain rights that the authorities must recognize.

The Buddhist texts do not explicitly bring up the idea of human dignity, but I would say that the idea lies implicit in the Buddhist precepts. The precepts tell us that we should treat others in the same way that we expect them to treat us. We shouldn’t kill them, steal their belongings, slander them, or injure them in any way because each person cherishes their own life, security, and well-being. The virtues of loving-kindness and compassion central to Buddhist ethics also reinforce a commitment to human dignity.

THE DRIFT TOWARD MORAL NIHILISM

Now I come to the second part of my talk, on the factors at work in today’s world that threaten human dignity and are pushing us toward moral nihilism. These are types of behavior which presuppose that human beings have no inherent worth and thus can be debased, exploited, tortured, and even killed without pangs of conscience.

I will briefly mention four factors pushing us toward moral nihilism, but there are still others that I won’t have time to discuss.

(1) The first factor pushing us toward moral nihilism is the transnational economic system driven by unregulated predatory capitalism. This system operates on the premise that the aim of a corporation is to maximize profits. The paradigm treats all non-monetary assets—land and rivers, minerals and trees, animals and human beings—as a mere means to generate financial gain. The huge profits enrich executives and investors but bring misery and despair to many outside their privileged circles.

Oil and chemical companies pollute our environment and push Indigenous people off their ancestral lands. Fast-food chains exploit workers without adequate pay and fire them when they can no longer work at peak efficiency. Pharmaceutical companies drive up drug prices beyond people’s ability to pay for the drugs they need to remain alive.

Corporate capitalism creates a wide rift between the super-rich and everyone else. Today the top 1% owns 43% of the world’s wealth; the bottom 50% owns around 1%. This extreme inequality has a harmful impact on physical and mental health. Those at the low end of the scale lose their sense of self-respect, and many succumb to “deaths of despair” from alcoholism, drug use, poor health, and suicide.

(2) A second factor contributing to moral nihilism is the invasive role that computer technology now plays in our lives. While the internet has brought us immense benefits, it also poses serious threats to human dignity. Those who master these systems can sweep up billions of pieces of personal data about us in just a few seconds. They can use this information to influence our political views, change our consumer choices, harm our employment prospects, and destroy our legal status. Computer technology itself is a precious asset, but if we don’t properly regulate electronic media, they will turn back and bite us, even becoming tools of totalitarian control.

The internet also offers aspiring autocrats an easy pathway to power. Tweets and other instant messages can stir up angry crowds, ignite violence, and destroy a rival politician’s chances. Lies echo through the internet, repeated so often that we swallow them up as facts.

(3) In recent years, several major democracies have been mutating into right-wing autocracies dominated by authoritarian leaders. Autocrats often rise to power by pitting their base, those they call “the real people,” against those they treat as scapegoats: immigrants, gay and trans people, those of a different race, and followers of the “wrong religion.” If the aspiring autocrats gain power, they might imprison, deport, or “disappear” their victims. After hiding underground for decades, fascism has been making a comeback, now using softer language but seeking to win followers with the same old appeals to racial resentment, economic anxiety, and the obsessive need to punish perceived enemies.

Numerous commentators have pointed out that democracy is fragile and must be vigilantly defended. If we aren’t careful, we may find ourselves living in an upside-down world, where we applaud our tormentors as our saviors.

(4) The fourth factor leading to moral nihilism is the contemporary conduct of warfare. While all war violates human dignity, the conduct of war today oversteps the most basic standards of decency. Nations at war deliberately destroy hospitals, schools, churches, and power plants. They abduct children and torture prisoners. They slaughter civilians and post photos of their victims on social media. They blandly dismiss civilian casualties as “collateral damage.” The international agreements drawn up after World War II define the boundaries of legitimate conduct in war, yet today governments trample on these rules, twisting the guardrails that sustain the global moral order.

This completes my brief survey of four threats to human dignity. What makes these four trends qualify as types of moral nihilism is a shared project of dehumanization. To exploit low-wage workers, you have to pretend they don’t have human needs. To sweep up the personal data of others, you have to ignore the real people behind the data. To rise to power by attacking the vulnerable, you have to treat them as legitimate targets of hate. To kill civilians and torture prisoners, you first have to dehumanize them.

From this it follows that the key to combating moral nihilism is the affirmation of human dignity. We have to shine a spotlight on the humanity of those at risk. We have to see ourselves in others, embrace them in our hearts, and act boldly in their defense.

WHAT DOES A DIGNIFIED SOCIETY LOOK LIKE?

I now come to the third part of my talk, raising the question: “What kind of society, consistent with Buddhist teachings, can sustain and enhance human dignity in today’s world?” To counter the forces hostile to human dignity today, it’s not enough just to point out the dangers we face. We also have to advance an alternative vision to our present system, the model of a social order that affirms human dignity, a world where everyone wins.

To provide such a vision, I suggest six pillars of a social order that embodies the ideal of human dignity.

(1) The first requirement is a world with a safe, beautiful, flourishing natural environment—one where we avoid the dangers triggered by runaway climate change and industrial pollution. To realize such a world, we have to curb toxic waste and make a rapid transition to clean and renewable sources of energy, sharing their benefits with everyone on this planet. We also have to make determined efforts to protect other species besides human beings, to make sure we preserve the forests, jungles, and lakes and a thriving animal kingdom.

(2) A safe world would also be a world of peace, where we no longer resort to war to resolve tensions. Conflicts between nations should be settled through discussion, mediation, and compromise, with the UN as the proper platform for such negotiations. We must aim at the complete abolition of nuclear weapons and other weapons of mass destruction.

(3) In the social domain, we should aspire toward a world with more genuine democratic governance, where citizens have the power to shape the crucial decisions that affect their lives. A healthy democracy would adopt strict laws preventing corporations and super-wealthy donors from influencing elections through campaign donations and pressure groups. Government should reflect the will of the people, not of gigantic corporations and billionaires keen on more wealth and power.

(4) A just social order also requires a fairly equal standard of living for all its residents, including non-citizens. Perfect equality of wealth and income is an impossible ideal, but all residents of a country should be able to satisfy their basic material needs: for a home, nutritious food, clothing, and health care. Researchers have noted that the most equal societies are also the happiest; the most unequal, the most violent and stressful.

(5) In a vibrant democracy, citizens must receive a well-rounded education that will prepare them for fulfilling their civil duties. Schools should offer required courses in the humanities and social sciences, in ethics and civics, and should train students how to exercise critical thought. Governments should generously support higher education, granting scholarships to poorer students so that all can benefit from advanced studies.

(6) We must ensure that gender equality prevails at all levels of society, so that women can realize their full potential. In relation to the Buddhist monastic order, monastic leaders should grant full recognition to the Bhikkhuni Sangha and take steps to authorize bhikkhuni ordination in their respective lineages. There are means in the Vinaya to legitimate bhikkhuni ordination, and with an open and flexible mind, we can adopt such means.

REALIZING HUMAN DIGNITY TODAY

Next, I want to briefly lay out a set of values we need to realize a social order that fully affirms human dignity. I call this set of values, rooted in Buddhist ethics, “conscientious compassion.” Conscientious compassion is not a mere passive sympathy with the suffering of others, but an active commitment to stand up against systems of oppression and to pursue alternatives conducive to the general good.

The core value of conscientious compassion is solidarity, the ability to identify with others. Solidarity flows from a recognition of the essential unity of all people, the understanding that all human beings wish to be well, happy, and safe; that we all seek to be free from violence and suffering. Solidarity gives rise to love and compassion: love as an active concern to promote the well-being of others; compassion as the aspiration to liberate people and other sentient beings from suffering.

As Buddhist leaders we shouldn’t stand silently on the sidelines. We have to seize the demands of the moment, find our voices, and use them to call for peace and justice.

For conscientious compassion to succeed, we need still another quality, namely, courage, which corresponds to the paramitas of energy (viriya) and determination (adhitthana). In the work of conscientious compassion, courage means the readiness to follow the call of conscience, to act boldly, without fear, on behalf of all those whose lives and dignity are under threat. Conscientious compassion is not just being nice, not just being kindful. It requires the courage to fight, gently and non-violently, for the principles consistent with love and compassion. It requires the willingness to act even at great personal risk to oneself.

CONCLUDING REMARKS

I will conclude my talk with a few additional remarks. I should first say that in these remarks I will be stating my own personal point of view. I am not representing the UN Vesak Day Committee, the Government of Vietnam, or any other organization.

I want to end by throwing a spotlight on a region of the world that might be called the epicenter of the contest between the forces of moral nihilism and our obligation to protect human dignity. I refer to the Gaza Strip, where, right now, a terrible genocide is underway, a brutal campaign of extermination visible to us in real time on our TVs and computer screens. This is the convergence point where our commitment to human dignity should engage us in a relentless struggle against the forces of moral nihilism, which wage their campaign of devastation with smooth diplomacy and arsenals stocked with the most lethal weapons.

Israel’s response to the horrific Hamas attack of 2023 has broken all ethical boundaries, threatening to shred the global rules-based order rooted in international law and human rights. In just eighteen months, Israel has killed over 55,000 people in Gaza, almost 70 percent of them women and children. Its bombs have reduced homes, hospitals, relief centers, and universities to dust; its forces have executed teachers, doctors, journalists, and relief workers in cold blood. For the past two months, Israel has imposed a complete blockade on Gaza. A complete blockade means, literally: no food, no clean drinking water, no electricity, no medical equipment.

Vietnamese of an older generation know what it’s like to face daily bombardments, when you don’t know whether you or your loved ones will be alive tomorrow. The people of Gaza now face a similar ordeal. In Gaza, you might see twenty members of your family wiped out by a single rocket strike. Your children may have lost their arms and legs. You have no access to medical care, and your whole family is being deliberately starved. How can we tolerate this?

Please bear in mind that I am not looking at this crisis primarily as a political issue. I am looking at it as an issue of humanitarian ethics. We are facing a campaign of annihilation that has opened the doors to moral chaos and shattered the very idea of human dignity. The genocide in Gaza should burn our conscience and move us to act—to stand in defense of a people whose humanity is being degraded and violently crushed. I know these are strong words, but I speak as a person of Jewish origins, born and raised in a Jewish family in Brooklyn, New York.

I’ve noticed that Buddhist leaders speak endlessly of compassion, peace, justice, and human dignity, but when it comes to criticizing Israel’s genocide against the Palestinians, they seem to lose their voices. I don’t know whether this is due to fear or indifference, but we need to be courageous. As Buddhist leaders we shouldn’t stand silently on the sidelines. We have to seize the demands of the moment, find our voices, and use them to call for peace and justice. We must insist that Israel ends its violence against the people of Gaza, and we must support the aspiration of the Palestinian people for an autonomous sovereign state of their own, with full representation at the United Nations.

We should remember that an attack on the human dignity of one community is an attack on the dignity of all. By standing in solidarity with the Palestinian people, we demonstrate our compassion, our courage, and our commitment to humanity.

Thank you very much for your attention. Let me conclude by wishing everyone a joyful Vesak celebration. May the blessings of the Holy Triple Gem be with you all.

*-----*


Saturday, 3 October 2026

Các sách viết, dịch, biên soạn của Binh Anson

 CÁC SÁCH CỦA BÌNH ANSON

Viết và dịch, dạng ebook PDF, đã được đưa vào trang web để tải về máy:

1) Căn bản hành thiền (2020)
https://tinyurl.com/2dj4x66w

2) Những lời Phật dạy (2016, 2023)
https://tinyurl.com/ju2p7k4p

3) Lợi ích của thiền hành (1997, 2016)
https://tinyurl.com/3wa7zt9v

4) Vì sao tôi theo Đạo Phật? (2020)
https://tinyurl.com/2p9h9wsc

5) Mười pháp quán tưởng (2023)
https://tinyurl.com/44c6x79e

6) Về quả vị Dự Lưu (2022)
https://tinyurl.com/y42y6zmy

7) Căn bản Phật giáo (2005, 2020)
https://tinyurl.com/cvwndmd7

8 ) Bốn bài thiền tập căn bản (2020)
https://tinyurl.com/2p7nf2sp

9) Thương yêu là thông cảm (2005)
https://tinyurl.com/4dw5vf3a

10) An bình tĩnh lặng (2005, 2013)
https://tinyurl.com/5n6u2kdy

11) Giới thiệu Đạo Phật (2007)
https://tinyurl.com/46cn5pk2

12) Phật pháp vấn đáp (2007, 2020)
https://tinyurl.com/4n9jz56j

13) Lý thuyết và thực tế (2008, 2023)
https://tinyurl.com/2p9kucn9

14) Tỉnh thức đối diện với bệnh tật và cái chết (2025)
https://tinyurl.com/2h8xthh3

* Cập nhật (30/08/2024):
Tôi đã kết hợp các tập sách trên và nén lại trong một tập tin dạng ZIP, dung lượng 24.5 MB. Có thể tải về máy một lần rồi giải nén. Link:
https://tinyurl.com/y5znpsts (24.5 MB)

*-----* 



Wednesday, 26 August 2026

Hạnh bố thí trong Phật giáo - Bhikkhu Bodhi

 HẠNH BỐ THÍ TRONG PHẬT GIÁO 
Bhikkhu Bodhi (1995)

Hạnh bố thí (dāna) được nhìn nhận một cách phổ quát là một trong những đức tính căn bản nhất của con người, một phẩm chất biểu thị chiều sâu của nhân tính và khả năng vượt thoát khỏi cái ngã của chính mình. Trong giáo pháp của Đức Phật cũng vậy, hạnh bố thí giữ một địa vị đặc biệt quan trọng, đến mức, theo một nghĩa nào đó, có thể xem đây là nền tảng và hạt giống của sự phát triển tâm linh.

Trong kinh điển Pāli, chúng ta nhiều lần đọc thấy rằng “pháp thoại về bố thí” (dānakathā) luôn là đề tài đầu tiên được Đức Phật trình bày trong “pháp môn thuyết giảng theo thứ lớp” (anupubbikathā, tuần tự pháp) về Giáo pháp (Dhamma). Mỗi khi Đức Phật thuyết giảng cho một hội chúng gồm những người chưa xem Ngài là bậc Đạo sư của họ, Ngài thường khởi đầu bằng việc nhấn mạnh giá trị của hạnh bố thí. Chỉ sau khi thính chúng đã hiểu rõ và biết trân trọng đức tính này, Ngài mới trình bày những phương diện khác của giáo pháp, như giới hạnh, nghiệp luật (kamma), và những lợi ích của pháp xuất ly. Sau khi tất cả những nguyên lý ấy đã tác động sâu sắc đến tâm thức của người nghe, Ngài mới khai thị cho họ về khám phá độc đáo của các bậc Giác Ngộ: bốn Thánh đế.

Nói một cách nghiêm mật, hạnh bố thí không được kể riêng như một chi phần của Bát chi Thánh đạo, cũng không thuộc các pháp trợ duyên cho sự giác ngộ (bodhipakkhiyā dhammā, bồ-đề phần). Rất có thể sở dĩ bố thí không được bao gồm trong những nhóm pháp này là vì tự thân hạnh bố thí không trực tiếp và tức thời đưa đến sự phát sinh của tuệ quán và sự chứng ngộ bốn Thánh đế. Trong sự tu tập theo Phật giáo, bố thí đảm nhiệm một chức năng khác. Nó không đứng ở đỉnh cao của Thánh đạo với tư cách là một yếu tố cấu thành tiến trình giác ngộ; trái lại, nó giữ vai trò nền tảng và sự chuẩn bị, làm chỗ nương tựa và âm thầm nâng đỡ toàn bộ công phu nhằm giải thoát tâm khỏi các lậu hoặc và phiền não.

Tuy nhiên, mặc dù hạnh bố thí không được trực tiếp kể vào các chi phần của Thánh đạo, chúng ta không nên xem nhẹ hay đánh giá thấp sự đóng góp của nó đối với tiến trình trên con đường giải thoát. Tầm quan trọng của sự đóng góp này được thể hiện rõ qua vị trí mà Đức Phật dành cho hạnh bố thí trong nhiều hệ thống pháp tu mà Ngài thiết lập cho hàng đệ tử.

Ngoài việc được nêu lên như đề tài đầu tiên trong pháp môn thuyết giảng theo thứ lớp về Giáo pháp, hạnh bố thí còn được kể là đầu tiên trong ba nền tảng tạo phước (puññakiriyavatthu), là pháp đầu tiên trong bốn pháp nhiếp phục lòng người (saṅgahavatthu), và là hạnh đầu tiên trong mười ba-la-mật (pāramī, “những hạnh toàn thiện”). Mười ba-la-mật là những đức tính cao quý mà tất cả những người hướng đến giác ngộ đều cần phải tu tập, và được tu tập đến mức độ viên mãn nhất bởi những vị đi theo con đường của bồ-tát (bodhisatta), nhằm hướng đến sự giác ngộ tối thượng và quả vị Phật Chánh Đẳng Giác viên mãn.

Nhìn từ một phương diện khác, hạnh bố thí cũng có thể được đồng nhất với phẩm chất nội tâm của lòng xả thí hay tâm quảng đại (cāga). Cách nhìn này làm nổi bật bố thí không chỉ như một hành động biểu hiện ra bên ngoài, qua đó một vật được chuyển từ mình đến người khác, mà còn như một khuynh hướng nội tâm sẵn lòng cho đi. Khuynh hướng nội tâm ấy được củng cố nhờ những hành động bố thí bên ngoài; và ngược lại, chính nó làm phát sinh khả năng thực hiện những hành vi xả thân và hy sinh bản thân ngày càng cao hơn. Lòng quảng đại được kể vào những phẩm chất thiết yếu của bậc thiện nhân (sappurisa), tức người thiện lành hay bậc cao thượng, cùng với những phẩm chất khác như tín tâm, giới hạnh, đa văn và trí tuệ.

Khi được nhìn nhận như một phẩm chất của lòng quảng đại, hạnh bố thí có một mối liên hệ đặc biệt mật thiết với toàn bộ tiến trình của con đường do Đức Phật chỉ dạy. Đó là vì mục đích của con đường ấy là đoạn tận tham, sân và si, trong khi việc tu tập lòng quảng đại trực tiếp làm suy yếu tham ái và sân hận, đồng thời giúp tâm trở nên nhu nhuyến, linh hoạt và dễ tu tập, nhờ đó tạo điều kiện cho việc đoạn trừ vô minh, si mê.

– Bhikkhu Bodhi (1995)
(Bình Anson lược dịch, 2026)

*




Monday, 22 December 2025

Căn bản hành thiền - Tiến trình đọc sách

CĂN BẢN HÀNH THIỀN
Tiến trình đọc sách

Đây là tập sách đầu tiên của tôi được Tỳ-khưu Thiện Minh – đã viên tịch - tận tình hỗ trợ, giúp xuất bản tại Việt Nam hơn 20 năm trước. Trong những lần tái bản kế tiếp, tôi cảm thấy có vài bài dịch khác cần được thêm vào cho đầy đủ. Vì thế, tập sách tái bản năm 2018 gồm có 4 bài của Thiền sư Ajahn Brahm, bà Sarah Lim, Thiền sư Silananda và Tỳ-khưu Dhammika, theo thứ tự đó.

Sau khi sách xuất bản, tôi nhận được một số phản hồi và bình luận của bạn đọc, và cảm thấy để có nhiều lợi lạc, đề nghị độc giả nên đọc tập sách theo thứ tự sau đây:

1. Vấn đáp về hành thiền - Tỳ-khưu Dhammika
2. Bước đầu hành thiền - Sarah Lim
3. Căn bản pháp hành thiền - Thiền sư Ajahn Brahmavamso
4. Lợi ích của đi kinh hành - Thiền sư Silananda

Bài đầu của Sư Dhammika giúp có một cái nhìn tổng quát về hành thiền trong Phật giáo. Bài tiếp theo của bà Sarah Lim, chia sẻ những kinh nghiệm quý báu về hành thiền trong đời sống hằng ngày của một người cư sĩ tại gia, có gia đình và công ăn việc làm. Bài viết có những ý tưởng cụ thể và thực tế để áp dụng thực hành.

Sau đó, hai bài của Thiền Sư Ajahn Brahm và Silananda là dành cho những ai đã từng tham gia các khóa thiền và có nhiều kinh nghiệm về hành thiền.

Đọc online hay tải bản PDF về máy tại link:
https://tinyurl.com/2dj4x66w

*-----*




Tuesday, 2 December 2025

Ưu tư về hỏa táng, cách rải tro cốt và thờ cúng.

 Ưu tư về hỏa táng, cách rải tro cốt và thờ cúng
Giác Ngộ Online (25/09/2016)

HỎI: Cha tôi nay đã già nhưng còn rất minh mẫn. Tôi đã bàn bạc với cha cùng toàn thể gia đình thống nhất là, sau khi cha mất, đưa đi hỏa táng xong, tro cốt còn lại mang đi rải ở sông hoặc biển. Xin hỏi làm như vậy được không? Nếu được thì khi đi rải cốt có cần mời thầy với lễ nghi nào nữa hay con cháu tự làm là được. Còn nữa, khi đi rải cốt, phải bốc từng nắm thả xuống sông, biển hay thả luôn cả hũ? Rải cốt xong, về nhà thờ hình ảnh và cúng cơm như phong tục xưa nay hay phải gửi hình lên chùa và cúng cơm ở chùa?

ĐÁP: Bạn thân mến!

Nhân loại hiện nay có nhiều cách mai táng người chết như địa táng (chôn), hỏa táng (thiêu), thủy táng (thả sông biển), lâm táng (bỏ xác vào rừng), không táng (treo lên cây)… Theo Phật giáo, mai táng người chết theo cách nào cũng đều được. Bởi lẽ, sau khi chết thần thức sẽ theo nghiệp tái sinh, đây mới là phần quan trọng, còn xác thân tứ đại thì tùy duyên an táng theo phong tục. Gia đình bạn chọn cách hỏa táng, sau đó đem tro cốt rải sông hoặc biển (hoặc rừng cây) là giải pháp rất văn minh, tiết kiệm, phù hợp với xu thế chung của xã hội hiện nay.

Khi đi rải tro cốt, con cháu nên tự làm mà không cần mời thầy cũng như thực hiện bất cứ lễ nghi nào. Chọn một khúc sông hay bờ biển (khu rừng) nào sạch sẽ, kính cẩn bốc từng nắm tro cốt của người thân thả xuống. Trong khi rải tro cốt con cháu cần yên lặng, thành kính, nguyện cầu cho người thân được sinh về cõi lành. Khởi tâm quán tưởng thân tứ đại này vốn là cát bụi, nay trở về với cát bụi; ngày mai thân của mình cũng trở về với cát bụi. Rải cốt xong, “về nhà thờ hình ảnh và cúng cơm như phong tục xưa nay” hoặc “gửi hình lên chùa và cúng cơm ở chùa”, cách nào cũng được.

Quan trọng là, gia đình cần chăm làm các điều phước thiện trong khả năng có thể để hồi hướng phước đức cho người thân. Có thể cúng dường, bố thí, tụng kinh, niệm Phật, giữ giới v.v… rồi đem phước đức ấy hồi hướng cho người đã mất. Dù người thân tái sinh bất cứ nơi đâu, những phước đức mà bạn đã làm đem hồi hướng họ đều nhận được, sẽ trở nên tốt hơn trong cảnh giới hiện đang tái sinh.

Chúc bạn tinh tấn!

TỔ TƯ VẤN 
Nguồn: Giác Ngộ Online, 25/09/2016 

*



Monday, 24 November 2025

Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ - Di chúc Tang lễ

 Hòa thượng THÍCH TUỆ SỸ - Di chúc Tang lễ 

Kèm theo dưới đây là hình chụp bản Di chúc Tang lễ của Hòa thượng Tuệ Sỹ (1945-2023). Tóm tắt trong hai điểm chính:

- Tang lễ bình thường, không điếu văn, miễn phúng điếu, không tràng hoa, liễn đối.
- Sau khi hỏa táng, tro cốt đem rải ra biển.

Đây là một tấm gương sáng để chúng ta cùng suy ngẫm về cái chết và tang lễ của mình.

*



Thursday, 9 October 2025

Ý nghĩa Kinh Hộ trì (Paritta)

Ý nghĩa Kinh Hộ trì (Paritta) trong Kinh tụng Phật giáo Nam tông 
Tỳ-khưu Định Phúc Samādhipuñño 
Tạp chí Văn hóa Phật giáo (16/04/2021)

*

Phật giáo Nam tông Theravāda tuy không chú trọng về lễ nghi, cúng bái hoặc sám tụng nhưng trong các nghi lễ Phật giáo thì dĩ nhiên không thể thiếu phần nghi thức lễ bái. Nhất là đối với đời sống xuất gia, công phu hai buổi sáng – chiều chính là thời gian để các vị tu sĩ đọc tụng lại những bài kinh, những lời dạy của Đức Thế Tôn được lưu giữ trong Tam tạng Tipitaka. Kinh tụng của Phật giáo Nam tông đa phần được trích lại từ Tam tạng Tipitaka với mục đích trùng tụng lại Phật ngôn và còn giúp cho người tụng đọc phản tỉnh tự thân, được thêm phước báu hộ trì. Vì nhiều cơ duyên khác nhau, Thế Tôn đã thuyết những bài kinh này đến chư Tỳ kheo đệ tử và về sau, các vị trùng tụng lại những bài kinh này. Chính vì vậy, các vị trưởng lão đời sau chọn ra những bài kinh tiêu biểu như kinh Châu báu (Ratanasutta), kinh Lòng từ (Mettasutta), kinh Điềm lành (Mangalasutta)… để chư Tăng và các cư sĩ tụng đọc hằng ngày. Ở các nước theo Phật giáo Nam tông Theravāda như: Thái Lan, Campuchia, Myanmar,… những bài kinh hộ trì (paritta) được chư Tăng tụng đọc bằng tiếng Pāli và tiếng bản xứ trong những buổi công phu, nghi thức cầu phúc lành…

Phật giáo Nam tông Theravāda du nhập vào Việt Nam từ năm 1938 do chư vị Hòa thượng Hộ Tông, Hòa thượng Thiện Luật… là những vị sơ Tổ có công đầu trong việc truyền bá và hoằng pháp buổi sơ khai. Trong những ngày đầu, Hòa thượng Hộ Tông đã biên soạn quyển Kinh Nhật Hành [1] dành cho các vị cư sĩ và Kinh Tụng [2] dành cho chư Tăng. Đây chính là hai quyển kinh tụng đầu tiên của Phật giáo Nam tông Kinh tại Việt Nam. Về sau, Hòa thượng Tăng Định đã kế thừa, biên soạn, hiệu đính và xuất bản Kinh Nhật Tụng Cư Sĩ [3] dựa vào tác phẩm của Hòa thượng Hộ Tông. Cho đến ngày nay, kinh tụng Phật giáo Nam tông đều y cứ vào hai tác phẩm này để sinh hoạt trong các nghi lễ Phật giáo.

NGUỒN GỐC VÀ NHÂN DUYÊN NHỮNG BÀI KINH PARITTA

Paritta được hiểu là che chở, hộ trì, nên kinh Paritta được biết đến là những bài kinh hộ trì cho những người tụng đọc. Theo ngài Sayadaw U Sīlanandābhivamsa (Hiệu trưởng Đại học Quốc tế Hoằng pháp Phật giáo Theravāda – Myanmar), những ai tụng đọc hoặc lắng nghe kinh Hộ trì (Paritta) thì sẽ tránh xa những điều nguy hại, không bị đói khát… [4] Truyền thống tụng đọc kinh không phải mới bắt đầu sau này, mà từ thời Đức Thế Tôn đã được các vị tôn giả, chư vị trưởng lão hành trì. Xưa kia, Trưởng lão Sonakotikanna đã tụng lại những bài kinh trong phẩm Tám (Atthakavagga) thuộc bộ Kinh Tập (Suttanipāta) cho Đức Thế Tôn nghe [5], hoặc Đức Thế Tôn đã bảo vị thị giả là Trưởng lão Mahācunda đọc lại kinh Bojjhanga cho Ngài nghe, trong khi Ngài đang thọ bệnh [6]… Và từ những nhân duyên của các bài kinh được Đức Thế Tôn thuyết giảng, chư vị trưởng lão về sau đã phân loại và sắp xếp một số bài kinh tiêu biểu thành những bài kinh hộ trì (paritta) để chư Tăng và các cư sĩ trì tụng như là phương cách để hộ trì cho chính mình và người lắng nghe.

Chúng ta có thể tìm thấy trong Milinda vấn đạo (Milindapañha) và những bản Chú giải (Atthakathā) của ngài Luận sư Buddhaghosa có nhắc đến những bài kinh hộ trì gồm kinh Châu báu (Ratanasutta), kinh Các uẩn (Khandhasutta), kinh Khổng tước (Morasutta), kinh Đầu ngọn cờ (Dhajaggasutta), kinh Ātānātiya (Ātānātiyasutta), kinh Angulimāla (Angulimālasutta) [7]. Về sau, chư vị trưởng lão đã bổ sung thêm những bài kinh khác như là kinh Điềm lành (Mangalasutta), kinh Lòng từ (Mettasutta), kinh Chim cút (Vattasutta), kinh Giác chi (Bojjhangasutta), kinh Ban mai (Pubbanhasutta) [8]. Như vậy có tất cả mười một bài kinh Paritta được phổ biến trong các nghi lễ tụng đọc theo truyền thống Theravāda. Bài viết sẽ giới thiệu về nguồn gốc và ý nghĩa của những kinh Paritta này.

Kinh tụng Phật giáo không phải là những bài kệ chú để tụng suông mà là cả quá trình nhận thức và tu tập, vì lẽ đó, tụng đọc hay lắng nghe kinh Paritta là tự phản tỉnh chính mình, nỗ lực tu tập và thực hành những lời dạy trong bài kinh đó. Kinh tụng Phật giáo Theravāda không nặng tính cầu xin hay nương nhờ các vị thánh thần mà là những lời chân thật, những lời tán dương Tam bảo và rải tâm từ đến tất cả chúng sanh. Ở mỗi bài kinh, đều có những hoàn cảnh ra đời và nhân duyên đặc biệt khiến cho bài kinh có ý nghĩa sâu sắc và tạo nên oai lực riêng.

1. Kinh Điềm lành (Mangalasutta) [9]

Được Thế Tôn thuyết tại Tự viện Jetavana gần thành Sāvatthī đến vị Thiên tử, là sứ giả của Thiên chủ Sakka. Trước thời gian này mười hai năm, trong dân gian có sự tranh luận rộng rãi về vấn đề: Cái gì là điềm lành của nhân loại? Việc tranh cãi xôn xao từ cõi người cho đến cõi Phạm thiên, và không ai có thể đưa ra lời giải thích thỏa đáng. Và rồi, Thiên chủ Sakka sai một vị Thiên tử xuống đảnh lễ Thế Tôn và bạch hỏi Ngài về vấn đề này. Do nhân duyên đó, Thế Tôn đã thuyết giảng về ba mươi tám điều thiết thực được gọi là điềm lành ở thế gian này [10]. Ba mươi tám điềm lành này chính là những nguyên tắc thực hành trong đời sống như là không gần kẻ ngu (asevanā ca bālānam), thân cận người hiền trí (panditānam ca sevanā), cúng dường bậc đáng cúng dường (pūjā ca pūjanīyānam)… Những điềm lành này được Thế Tôn thuyết giảng cho nhân loại trong xã hội để phát triển tâm từ sơ cơ đến khi nào chứng đắc Thánh quả cao quý, tâm không còn sầu não (asoka), vô nhiễm (viraja) và an tịnh (khema), chính là điềm lành tối thượng nhất.

2. Kinh Châu báu (Ratanasutta) [11]

Được thuyết tại thành Vesāli trong chuyến du hành của Ngài theo lời thỉnh cầu của các Licchavī để giải trừ tai ương đang giáng xuống kinh thành này. Theo Chú giải, lúc bấy giờ thành Vesāli bị thất mùa, nạn đói phát sanh khiến dân chúng chết đói, bệnh dịch tràn lan và phi nhân quấy phá. Do lời thỉnh mời của các Licchavī, khi Thế Tôn ngự đến Vesāli, một cơn mưa lớn đổ xuống, nước dâng cao và cuốn trôi đi các tử thi, khiến cho toàn kinh thành không còn ô uế nữa. Sau đó, Đức Thế Tôn đã thuyết kinh Châu báu cho Đại đức Ānanda nghe và bảo Đại đức đi quanh ba vòng thành Vesāli, đọc tụng là bài kinh này. Đại đức Ānanda lấy bình bát bằng đá của Thế Tôn, đổ nước và suy niệm những công hạnh của Đức Thế Tôn từ khi Ngài bắt đầu thực hành mười pháp Ba-la-mật bờ kia (pāramī), mười pháp Ba-la-mật bờ trên (upapāramī), mười pháp Ba-la-mật bờ cao thượng (paramatthapāramī) [12], năm pháp đại thí [13], ba pháp hành [14], Bồ-tát giáng sanh vào lòng mẹ trong kiếp chót, Bồ-tát đản sanh, Bồ-tát xuất gia, Bồ-tát tu khổ hạnh, Bồ-tát cảm thắng Ma vương, chứng quả Chánh Biến Tri, chín pháp Thánh [15]. Suy tưởng như thế, Đại đức Ānanda đi vòng quanh ba vòng thành Vesāli và đọc tụng lại kinh Châu báu. Vừa đi vừa rải nước, những giọt nước vừa chạm vào các loài phi nhân, chúng đều biến mất; những người bệnh đều được thoát khỏi bệnh tật. Rồi, các vương tử dòng Licchavī cùng vô số chư thiên đã vân tập xung quanh Thế Tôn, Ngài đã thuyết lại kinh Châu báu một lần nữa. Bảy ngày tiếp theo, Thế Tôn cũng thuyết lại bài kinh này. Sau khi nhận thấy những tai ương tại thành Vesāli đã được giải trừ, Thế Tôn đã rời kinh thành Vesāli [16]. Kinh Châu báu gồm có mười bảy bài kệ: hai kệ đầu là lời thỉnh chư Thiên thọ hưởng vật thực cúng dường và hộ trì chúng sanh thoát khỏi mọi tai ương; mười hai kệ tiếp theo là lời tán thán ân đức Tam bảo; ba kệ cuối là lời của Thiên chủ Sakka thay mặt chư Thiên tán dương Tam bảo [17].

3. Kinh Lòng từ (Mettasutta hoặc Karanīyamettasutta) [18]

Đức Thế Tôn thuyết tại Sāvatthī, đến năm trăm vị Tỳ kheo. Khi ấy, có năm trăm vị Tỳ kheo nhận được đề mục thiền quán và đi vào một khu rừng nọ để tu tập. Chư thiên ngự ở trong rừng ấy không dám ở trên cao hơn các vị Tỳ kheo nên xuống dưới đất cư ngụ hết. Chư thiên nghĩ: các vị Tỳ kheo chắc chỉ ở qua đêm rồi sẽ đi nơi khác. Nhưng rồi, ngày này qua ngày nọ, chư Tỳ kheo vẫn ngụ tại đấy hành thiền khiến chư thiên cảm thấy không được an vui. Do đó, chư thiên hiện ra những hình ảnh ma quái để hù nhát các vị Tỳ kheo, khiến cho các vị mất ăn mất ngủ, tinh thần sa sút và không thể an trú trong đề mục của mình. Chư Tỳ kheo quay về đảnh lễ Đức Thế Tôn và trình bày sự kiện trên. Rồi Thế Tôn giảng kinh Lòng từ đến chư Tỳ kheo ấy và bảo chư vị Tỳ kheo hãy niệm tụng thường xuyên, từ lúc đến khu rừng đến lúc về tự viện sẽ được an lạc. Chư Tỳ kheo vâng lời, đi đến bìa rừng, đồng loạt tụng lại bài kinh và đi vào chỗ cư ngụ. Chư thiên tại khu rừng đều có cảm tình thân thiện với chư Tỳ kheo ấy nên họ đến nhận y bát, dâng nước rửa tay chân, bố trí canh gác bảo vệ khắp nơi. Do đó, năm trăm vị Tỳ kheo tiến tu trên đề mục của mình và chẳng bao lâu chứng đắc được Thánh quả A-la-hán cao thượng [19].

Nội dung kinh Lòng từ gồm mười bài kệ, và nhắc lại những đức tính cao quý của người sống với lòng từ (metta) như là: tinh cần, trực tánh, nhu hòa, không cao mạn, không tham ái, không nhỏ nhen vụn vặt, mong mọi chúng sanh an lạc, mong không ai lừa dối ai, mong không có ai giận hờn nhau, làm khổ cho nhau, mong làm như mẹ trọn đời lo che chở… Đức Thế Tôn đã giảng dạy cho chúng ta những lời khuyên rõ ràng để thanh tịnh hóa thân tâm, chỉ cho ta cách xếp đặt cuộc đời mình trong ngoài vẹn toàn. Nội dung bài kinh là những điều chúng ta cần làm để mang đến bình an cho chính bản thân mình. Và khi có được lòng từ, sự an lạc nơi tự thân thì mọi người xung quanh sẽ được hưởng phúc lợi từ lòng từ của chúng ta.

4. Kinh Uẩn (Khandhasutta) [20]

Đức Thế Tôn thuyết tại Tự viện Jetavana do nhân duyên có một vị Tỳ kheo bị rắn cắn. Do đó, Đức Thế Tôn cho phép chư Tỳ kheo hướng tâm từ đến bốn dòng tộc rắn chúa là Virūpakkha, Erāpatha, Chabyāputta và Kanhāgotamaka để hộ trì và bảo vệ bản thân. Nội dung kinh ngoài việc hướng tâm từ đến bốn dòng rắn chúa thì còn hướng tâm từ đến các loài chúng sanh từ không chân, hai chân, bốn chân và nhiều chân.

5. Kinh Khổng tước (Morasutta)

Trích từ chuyện tiền thân Con công vàng (Morajātaka) [21]. Thuở xưa, khi Bồ-tát sanh làm con công sắc vàng sống trên đồi vàng ở Dandaka. Con công thường đọc bài kệ tán thán mặt trời và chư Phật để hộ trì mình. Khi ấy, Hoàng hậu Khemā của vua trị vì Bārānasī nằm mộng thấy con công vàng thuyết pháp, nên muốn có được con công vàng ấy. Nhà vua ra lệnh cho người đi săn và bắt con công vàng nhưng không được. Hoàng hậu héo mòn và qua đời. Nhà vua cho khắc bảng vàng: ai ăn thịt công vàng sẽ bất tử. Sáu vị vua kế nghiệp về sau cũng ra lệnh săn con công vàng nhưng cũng đều thất bại. Vị vua thứ bảy thuê một người thợ săn biết được chỗ công vàng đang sống. Người thợ săn nghĩ: con công vàng này chắc phải có bùa chú chi đó nên đi qua bẫy mà bẫy không sập. Ông bắt một con công mái làm mồi nhử. Sáng ngày nọ, nghe tiếng con công mái kêu, con công vàng khởi lên dục vọng, không đọc bài kệ tán dương thường ngày, và cuối cùng bị sập bẫy. Công vàng bị bắt và đem trình đến đức vua. Con công ấy đã nói: ăn thịt công vàng không thể bất tử vì chính công vàng cũng không thể trường sanh; còn sắc vàng của công là do công đức giữ giới đã tạo trong tiền kiếp làm một Chuyển luân vương. Đức vua nghe vậy, khởi tâm tịnh tín và hoan hỷ đưa công vàng trở về Dandaka. Con công vàng chính là tiền thân của Đức Thế Tôn.

6. Kinh Chim cút (Vattasutta)

Trích từ bài kệ trong chuyện tiền thân Con chim cút (Vattakajātaka) [22]. Thuở xưa, khi Bồ-tát sanh làm con chim cút con. Một hôm, khu rừng nơi bị cháy, chim cút con không thể tự thoát thân nên đã phát nguyện lời chân thật và niệm tưởng các công đức đã được chư Phật quá khứ chứng đắc. Do đó, ngọn lửa lụi dần và tắt hẳn.

7. Kinh Đầu ngọn cờ (Dhajaggasutta) [23]

Đức Thế Tôn thuyết tại Jetavana. Nội dung bài kinh được Thế Tôn nhắc lại trận chiến giữa Thiên chủ Sakka và chúng Asūra. Thiên chủ Sakka đã bảo các thân hữu rằng: khi lâm chiến, nếu sợ hãi, hoảng hốt, hãy nhìn nơi đầu ngọn cờ của Thiên chủ thì sợ hãi, hoảng hốt sẽ tiêu tan. Hay là hãy nhìn nơi đầu ngọn cờ của các Thiên vương Pajāpati hay Varuna hay Īsāna cũng được. Sau đó, Thế Tôn dạy các Tỳ kheo rằng: khi các Tỳ kheo đi vào rừng, đi đến gốc cây hay đi đến nhà trống, nếu run sợ, hoảng hốt, hãy niệm nhớ đến ân đức Tam bảo thì sợ hãi hoảng hốt không bao giờ khởi lên.

8. Kinh A-sá-năng-chi (Ātānātiyasutta) [24]

Thuyết tại núi Gijjhakūta. Khi ấy, sau khi sắp đặt trấn giữ bốn phương, bốn vị Thiên vương đã đến đảnh lễ Thế Tôn. Thiên vương Vessavana bạch Thế Tôn cho rằng có nhiều dạ-xoa không tin tưởng lời Phật dạy phải giữ ngũ giới, và thỉnh Thế Tôn cho phép chư Tỳ kheo, Tỳ kheo ni và hàng cư sĩ tại gia học thuộc bài Hộ kinh Ātānātiya để tạo tín tâm cho các dạ-xoa chưa có tín tâm mong họ trở thành những người hộ trì, không làm hại các đệ tử Phật và che chở cho những ai hành trì Phật Pháp. Đức Thế Tôn cho phép: “Này các Tỳ kheo, hãy học Ātānātiya hộ kinh này, hãy thuộc lòng Ātānātiya hộ kinh này. Này các Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ được che chở, được hộ trì, được ngăn khỏi ai làm hại, được sống thoải mái hạnh phúc” [25]. Phần đầu bài hộ kinh Ātānātiya tán thán và kính lễ bảy vị Phật quá khứ và hiện tại, bắt đầu bằng Đức Phật Vipassī, Đức Phật Sikhī, Đức Phật Vessabhū, Đức Phật Kakusandha, Đức Phật Konāgamana, Đức Phật Kassapa, Đức Phật Angirasa (tên tộc của Đức Phật Gotama). Phần kế đề cập đến các Thiên tử với bốn vị Đại Thiên vương đứng hàng đầu; phần sau cùng mô tả các vị Thiên tử khác bằng những vần kệ ngôn.

9. Kinh Angulimāla (Angulimālasutta) [26]

Trích từ lời chân ngôn của Tôn giả Angulimāla trong kinh Angulimāla. Một buổi sáng nọ, Tôn giả Angulimāla đi vào Sāvatthi để khất thực. Trong khi đi khất thực, Tôn giả nhìn thấy một thai phụ đang đau đớn quằn quại vì không sanh con ra được khởi tâm thương xót. Tôn giả trình bạch với Đức Thế Tôn và được Ngài dạy rằng: hãy đi đến người thai phụ đó và nói như sau: “Thưa bà chị, vì rằng tôi từ khi được Thánh sanh đến nay chưa bao giờ cố ý giết hại mạng sống của chúng sanh, mong rằng với sự thật ấy, bà được an toàn, và sanh đẻ được an toàn”. Do lời chân ngôn của Tôn giả, người thai phụ ấy được sanh nở an toàn. Vì nhân duyên này, lời nói của Tôn giả Angulimāla cũng được xem là một bài kinh Paritta hộ trì cho người đọc tụng và người lắng nghe.

10. Kinh Giác chi (Bojjhangasutta) [27]

Gồm ba bài kinh thuyết cho người bệnh nghe, trường hợp này là Tôn giả Mahākassapa, Tôn giả Mahāmoggallāna và Đức Thế Tôn. Sau khi hai vị trưởng lão nghe đọc bảy pháp giác chi thì các Ngài liền sanh tâm hoan hỷ, căn bệnh cũng được dứt trừ, không còn tái phát nữa.

11. Kinh Ban mai (Pubbanhasutta) [28]

Đức Thế Tôn dạy chúng sanh nào vào buổi sáng, buổi trưa hay buổi chiều, sống với tâm niệm lành, làm lành, nói lành thì được an lạc, tốt đẹp.

Đây là mười một bài hộ kinh Paritta thường được chư Tăng và cư sĩ tụng đọc thường xuyên tại các nước theo truyền thống Theravāda. Tuy chỉ là những đoạn kinh ngắn, những bài kinh trích ra từ những bộ kinh nhưng những bài kinh hộ trì này có oai lực hộ trì nếu như người tụng đọc hoặc lắng nghe một cách đúng đắn.

Ý NGHĨA VÀ LỢI ÍCH CỦA VIỆC TỤNG ĐỌC VÀ LẮNG NGHE KINH PARITTA

Kinh tụng không chỉ là đọc tụng suôn mà còn có giá trị thực tế là phải thực hành thì mới đem đến lợi ích thiết thực. Phật giáo không chủ trương việc cầu nguyện hay van xin tha lực nào đó ban phước hay cứu rỗi mà “tự mình nương tựa chính mình, chớ nương tựa một điều gì khác” [29]. Ngoài những bài kinh như kinh Châu báu, kinh Khổng tước, kinh Chim cút, kinh A-sá-năng-chi, kinh Angulimāla, kinh Ban mai chỉ để trì tụng thì những kinh còn lại như kinh Điềm lành, kinh Lòng từ, kinh Uẩn, kinh Đầu ngọn cờ đều có giá trị trì tụng và còn thực hành.

Ở các nước Thái Lan, Campuchia, Myanmar việc trì tụng những bài Kinh hộ trì đều có ý nghĩa với người trì tụng và người lắng nghe. Từ duyên sự của bài kinh mà chư vị trưởng lão đã phân loại ý nghĩa và lợi ích của việc tụng đọc những bài kinh như sau [30]:

1. Kinh Điềm lành: cầu mong sự an lạc, hạnh phúc.

2. Kinh Châu báu: tránh khỏi sự bệnh tật, đói khát và phi nhân quấy phá.

3. Kinh Lòng từ: rải tâm từ đến mọi chúng sanh, phi nhân.

4. Kinh Uẩn: rải tâm từ đến các loài côn trùng, bò sát,… không bị xâm hại.

5. Kinh Khổng tước: tránh xa những cạm bẫy, được sự an toàn.

6. Kinh Chim cút: tránh khỏi hỏa hoạn.

7. Kinh Đầu ngọn cờ: tránh khỏi sự kinh sợ, khiếp đảm.

8. Kinh A-sa-năng-chi: tránh sự quấy phá của phi nhân, được an lành.

9. Kinh Angulimāla: mong sản phụ được mẹ tròn con vuông.

10. Kinh Giác chi: tránh khỏi bệnh tật, ốm đau.

11. Kinh Ban mai: tránh khỏi những điều xấu, mong sự an lành cả ngày đêm.

Mặc dù kinh Paritta có vai trò hộ trì, che chở, bảo vệ những người tụng đọc và lắng nghe kinh, nhưng việc tụng đọc và lắng nghe phải được thực hiện đúng đắn thì kinh Paritta mới có giá trị và lợi ích thiết thực. Do đó, người tụng đọc phải hội đủ ba điều kiện sau thì khi đọc tụng kinh Paritta mới có thể nhận lãnh được giá trị, ý nghĩa và lợi ích: Vị ấy phải đọc tụng kinh Paritta một cách chính xác, đầy đủ; Vị ấy phải hiểu rõ ý nghĩa của kinh Paritta một cách trọn vẹn; Vị ấy phải đọc tụng với tâm thiện hợp trí tuệ.

Về phía người lắng nghe tụng đọc kinh Paritta, ngoài việc đủ ba điều kiện giống người đọc tụng ở trên, người lắng nghe còn phải có những điều kiện như là: Vị ấy không phải là người phạm vào năm trọng tội như giết mẹ cha, giết bậc A-la-hán, làm chảy máu Phật và chia rẽ Tăng; Vị ấy không phải là người tà kiến (micchāditthi), là người tin vào nghiệp và quả của nghiệp; Vị ấy lắng nghe với tâm hoan hỷ, tâm thiện hợp với trí tuệ. Khi hội đủ những điều kiện trên, người đọc tụng hay người lắng nghe đọc tụng kinh Paritta sẽ nhận được oai lực và lợi ích của kinh Paritta. Như vậy, cả người tụng đọc và người lắng nghe kinh Paritta đều có phước và những lợi ích, oai lực của kinh Paritta hộ trì. Hơn hết, việc người tụng đọc và người lắng nghe thực hành những lời dạy chứa đựng trong những bài kinh Paritta cũng chính là tự bảo vệ mình ngay trong hiện tại và sẽ ở những kiếp tương lai.

Có thể nói, Phật pháp là phương tiện để đưa đến bến bờ giải thoát cao thượng. Việc tụng đọc kinh Paritta cũng là một trong nhiều phương tiện hay cách thức hành trì. Hơn hết, người tụng đọc và người lắng nghe tụng đọc Paritta phải hiểu rõ từng câu chữ, ý nghĩa một cách trọn vẹn, đầy đủ rồi áp dụng vào trong đời sống thì chính là con đường tu tập đem đến lợi ích thiết thực hơn là cầu nguyện, van xin viển vông. Việc trì tụng kinh hộ trì là muốn để tâm được an lạc, nhưng dù có tụng bao nhiêu mà thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác thì không sao đạt được sự an lạc như ý muốn. Việc tụng đọc là phải thực hành, sống với những lời dạy đó thì tụng đọc mới có ý nghĩa. Như vậy, đó mới là “tự mình nương tựa chính mình”.

*

Chú thích:

[] Hộ Tông (1959), Lễ Bái Tam Bảo – Cư Sĩ Luật Tóm Tắt, Giáo hội Tăng-già Nguyên thủy Việt Nam.

[2] Tịnh Tâm (HT. Hộ Tông) (2000), Kinh Tụng Chư Tăng, Nxb TP HCM.

[3] Tăng Định (2004), Kinh Nhật Tụng Cư Sĩ, Nxb Tổng hợp TP HCM.

[4] Sayadaw U Sīlanandābhivamsa (2000), Paritta Pāli & Protective Verses, Ministry of Religious Affairs, p.1.

[5] Sayadaw Mingun (2019), Đại Phật Sử – Mahābuddhavamsa, Tỳ-khưu Minh Huệ (dịch), Nxb Hồng Đức, tr.192.

[6] S.v.81. Thích Minh Châu (dịch) (2014), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tương Ưng Bộ, Tập 2, Nxb Tôn giáo, tr.504.

[7] Mil.150. Indacanda (dịch) (2011), Milinda Vấn Đạo, Buddhist Cultural Centre, tr.277.

[8] Sayadaw U Sīlanandābhivamsa (2000), Paritta Pāli & Protective Verses, Ministry of Religious Affairs, Yangon, p.3.

[9] Kp.3. Thích Minh Châu (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tiểu Bộ, Tập 1, Nxb Tôn giáo, tr.22-24.

[10] SnA.i.118ff

[11] Kp.3ff. Thích Minh Châu (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tiểu Bộ, Tập 1, Nxb Tôn giáo, tr.24-30.

[12] Mười pháp Ba-la-mật (pāramī) gồm bố thí, trì giới, xuất gia, trí tuệ, tinh tấn, nhẫn nại, chân thật, chí nguyện, tâm từ và hành xả. Mỗi pháp Ba-la-mật được phân thành ba-la-mật bậc hạ (pāramī), ba-la-mật bậc trung (upapāramī), ba-la-mật bậc thượng (paramatthapāramī) nên có tất cả là ba mươi pháp ba-la-mật.

[13] Năm pháp đại thí là: bố thí của cải, ngôi vua, vợ con, bộ phận cơ thể và sinh mạng.

[14] Ba pháp hành: hành vì cá nhân, người khác, quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác.

[15] Chín pháp Thánh là: bốn Đạo, bốn Quả và Niết-bàn.

[16] Pháp Minh (dịch) (2018), Chú Giải Kinh Pháp Cú, Tập 4, Nxb Hồng Đức, tr.75-79.

[17] KpA.195ff.

[18] Kp.8f. Thích Minh Châu (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tiểu Bộ, Tập 1, Nxb Tôn giáo, tr.35-37.

[19] KpA.232ff; DhA.i.313ff. Pháp Minh (dịch) (2018), Chú Giải Kinh Pháp Cú, Tập 4, Nxb Hồng Đức, tr.513-519.

[20] Vin.ii.110f; A.ii.72f; J.203; JA.ii.145ff. Indacanda (dịch) (2010), Tiểu Phẩm, Tập 2, Buddhist Cultural Centre, Sri Lanka, tr.15-17. Thích Minh Châu (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tăng Chi Bộ, Tập 1, Nxb Tôn giáo, tr.416-417. Thích Minh Châu và Nguyên Tâm Trần Phương Lan (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tiểu Bộ, Tập 3, Nxb Tôn giáo, tr.674-678.

[21] J.159; JA.ii.33ff. Thích Minh Châu và Nguyên Tâm Trần Phương Lan (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tiểu Bộ (2015), Tập 3, Nxb Tôn giáo, tr.548-553.

[22] J.35; JA.i.212ff. Thích Minh Châu và Nguyên Tâm Trần Phương Lan (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tiểu Bộ (2015), Tập 3, Nxb Tôn giáo, tr.150-154.

[23] S.i.218f. Thích Minh Châu (dịch) (2014), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tương Ưng Bộ, Tập 1, Nxb Tôn giáo, tr.336-339.

[24] D.iii.194ff. Thích Minh Châu (dịch) (2013), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Trường Bộ, Nxb Tôn giáo, tr.634-640.

[25] Thích Minh Châu (dịch) (2013), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Trường Bộ, Nxb Tôn giáo, tr.643.

[26] M.ii.103. Thích Minh Châu (dịch) (2012), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Trung Bộ, Nxb Tôn giáo, tr.130.

[27] S.v.79ff. Thích Minh Châu (dịch) (2014), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tương Ưng Bộ, Tập 2, Nxb Tôn giáo, tr.503-504.

[28] A.i.294. Thích Minh Châu (dịch) (2015), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Tăng Chi Bộ, Tập 1, Nxb Tôn giáo, tr.327.

[29] Thích Minh Châu (dịch) (2013), Đại Tạng Kinh Việt Nam Nam Truyền – Kinh Trường Bộ, Nxb Tôn giáo, tr.298.

[30] Sayadaw U Sīlanandābhivamsa (2000), Paritta Pāli & Protective Verses, Ministry of Religious Affairs, Yangon, p.4.

* Nguồn: Tạp chí Văn hóa Phật giáo (16/04/2021), https://tapchivanhoaphatgiao.com/luu-tru/8965   

*-----*