Tuesday, 29 April 2025

50 năm kết thúc chiến tranh: Hiểu về tính đa dạng của lịch sử và của nhau - Alex-Thái Đình Võ

 50 năm kết thúc chiến tranh:
Hiểu về tính đa dạng của lịch sử và của nhau

Alex-Thái Đình Võ
BBC News Tiếng Việt, 28/04/2025

Giới thiệu: Alex-Thái Đình Võ là nhà sử học chuyên về lịch sử Việt Nam hiện đại và người Việt hải ngoại. Hiện ông là phó giáo sư nghiên cứu tại Trung tâm và Lưu trữ Việt Nam, Đại học Texas Tech, nơi ông phụ trách các dự án về lịch sử Chiến tranh Việt Nam và cộng đồng người Việt sau 1975. Ông là tác giả và đồng biên tập những công trình nghiên cứu về chiến tranh, di cư, ký ức và quá trình hình thành cộng đồng người Việt tại Mỹ.

*

Năm thứ 50 lại lặp lại như năm thứ 49, 48, và như bao năm trước — có khác chăng là trên một quy mô rộng lớn hơn, bất kể thuộc về phe nào trong cuộc chiến huynh đệ năm xưa. Và sự lặp lại ấy vẫn sẽ tiếp diễn trong những năm tới, khi chúng ta ngày càng chìm sâu hơn vào vũng lầy lịch sử do chính mình tạo ra — một thứ lịch sử được tạo dựng bằng những khuôn mẫu trắng- đen cứng nhắc, bị nhào nặn bởi những ý thức hệ và nỗi bất an đầy nghi kỵ, thiếu vắng tính trung thực và sự đa chiều cần thiết để có thể hiểu một cách trọn vẹn các sắc thái và tính phức tạp vô tận của quá khứ.

Năm mươi năm sau khi chiến tranh kết thúc, bất kể có bao nhiêu lễ hội chiến thắng hay bao nhiêu nghi lễ tưởng niệm, nếu chúng ta không thể hòa giải được với chính lịch sử của mình, thì chúng ta cũng khó lòng hòa giải được với nhau.

Vậy thì, sau nửa thế kỷ, điều quan trọng nhất chúng ta cần tự hỏi không chỉ là chiến tranh đã kết thúc ra sao, mà còn là: chúng ta đã, đang và sẽ hiểu và tiếp nhận lịch sử Việt Nam, lịch sử Chiến tranh Việt Nam, và chính thân phận con người Việt Nam như thế nào?

Nhìn từ trong: một lịch sử bị lược giản

Từ lâu, lịch sử đã được định hình như một đặc quyền xa xỉ — một câu chuyện được soạn dựng bởi những kẻ chiến thắng và những người nắm quyền lực. Tại Việt Nam, kể từ ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi đất nước được thống nhất về mặt địa lý và chính trị, lịch sử cũng bị định hình lại dưới một trật tự duy nhất — một trật tự chịu sự kiểm soát của đảng và nhà nước cộng sản. Kể từ đó, lịch sử chính thống đã nghiêng hẳn về việc phản ánh và bảo vệ quan điểm, lợi ích và tính chính danh của chính thể ấy, hơn là thể hiện tính đa diện, đa chiều vốn có của lịch sử dân tộc. Giới viết sử — từ các nhà nghiên cứu, biên khảo hàng đầu cho đến những người làm sử ở cấp cơ sở — từ lâu đã bị kìm hãm trong khuôn khổ định sẵn, buộc họ phải tự giới hạn mình, không thể lên tiếng một cách trung thực và đầy đủ về những điều cần được nói.

Kết quả là, toàn bộ tiến trình lịch sử Việt Nam đã bị giản lược một cách cực đoan — đóng khung trong một hệ thống kể chuyện mang tính huyền thoại về những cuộc chiến tranh chống ngoại xâm. Trong hệ hình ấy, cuộc chiến tranh Việt Nam đã bị tái định nghĩa hoàn toàn thành một cuộc kháng chiến chống ngoại xâm — một cuộc "chống Mỹ cứu nước" — dù rằng phần lớn những người trực tiếp tham gia hay bị ảnh hưởng, từ giới lãnh đạo đến binh lính và thường dân, đều là người Việt và mang cùng một dòng máu.

Chính lối kể đó khiến lịch sử bị sử dụng như một thứ công cụ chính trị để cai trị, thay vì là một không gian đối thoại trung thực với quá khứ và con người. Nó làm lu mờ những sắc thái, những mâu thuẫn nội tại, và cả những khát vọng bất đồng trong lòng một dân tộc từng và vẫn tiếp tục bị chia cắt.

Vì thế, những sự kiện và hiện thực lịch sử — từ triều đại Gia Long, cuộc Cải cách ruộng đất, đến phong trào Nhân văn Giai phẩm — đều bị bóp méo hoặc xuyên tạc nhằm phục vụ một hệ tư tưởng đơn tuyến. Những bậc tiền nhân có công với đất nước như Phan Châu Trinh, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Nhất Linh bị làm lu mờ, gạt khỏi chính sử, nhường chỗ cho những nhân vật được tô vẽ hoặc huyền thoại hóa như Võ Thị Sáu hay Lê Văn Tám — những biểu tượng cách mạng được kỳ công nhào nặn nhiều hơn là được ghi chép trung thực.

Chính thể Việt Nam Cộng hòa cùng với hàng triệu con người từng là công dân dưới thể chế đó bị gán cho cái tên "ngụy quân, ngụy quyền" — như một tội danh chính trị phản dân tộc, phản tổ quốc. Lá cờ vàng ba sọc đỏ — từng là biểu tượng của một quốc gia, một nền cộng hòa, một giai đoạn lịch sử — bị tuyên truyền như một hình ảnh cần phải ruồng bỏ, xóa sạch, bất chấp chiều sâu và sự phức tạp của nó trong ký ức tập thể.

Các sản phẩm văn hóa — từ âm nhạc đến văn chương miền Nam — bị định danh là "đồi trụy," "phản cách mạng," và bị cấm đoán, thiêu hủy. Những câu chuyện về tù cải tạo, về các cuộc vượt biên, vượt biển của hàng triệu người, và cả lịch sử của cộng đồng người Việt hải ngoại — tất cả bị làm lu mờ, tái định nghĩa, hoặc bị đẩy ra bên lề dòng chính sử Việt Nam.

Đó không chỉ là sự lãng quên có chủ đích — mà là một nỗ lực có hệ thống nhằm tái cấu trúc ký ức, áp đặt một bản tường thuật duy nhất và xóa nhòa mọi vết tích của một lịch sử phức hợp và đa chiều. Và chính sự giản lược này khiến chúng ta, nhiều thập niên sau khi chiến tranh kết thúc, vẫn tiếp tục lặp lại những khuôn mẫu cũ — ca tụng, kỳ thị, hoặc im lặng — thay vì đối diện với sự phức tạp và nhân tính trong lịch sử của chính mình.

Nhìn từ ngoài: lịch sử bị giản lược, ký ức bị thao túng 

Nếu lịch sử ở Việt Nam là lịch sử của người chiến thắng, thì ở phương Tây — đặc biệt là Hoa Kỳ — lịch sử lại là sản phẩm của những người nắm giữ quyền lực, được viết bằng Anh ngữ để phục vụ cho những nhu cầu và khủng hoảng nội tại của nước Mỹ hơn là để hiểu cho đúng về Việt Nam. Giới học giả Hoa Kỳ bắt đầu quan tâm đến Việt Nam từ thập niên 1950 và nhiều hơn nữa khi Mỹ can thiệp trực tiếp vào chiến tranh vào giữa thập niên 1960. Trong bối cảnh một cuộc chiến huynh đệ tương tàn, cộng hưởng với Chiến tranh Lạnh và sự hiện diện ngày càng sâu rộng của người Mỹ tại Việt Nam, những công trình nghiên cứu ban đầu chủ yếu nhằm lý giải Việt Nam cho người Mỹ — một công chúng vốn ít biết đến đất nước này và thường chẳng hình dung nổi Việt Nam nằm ở đâu trên bản đồ.

Khi chiến tranh leo thang và phong trào phản chiến bùng nổ, thế hệ học giả Mỹ đầu tiên nghiên cứu về Việt Nam, tiêu biểu như George Kahin, bắt đầu thể hiện rõ thiên hướng chính trị và cảm xúc cá nhân, phần nhiều chịu ảnh hưởng từ thực tại xã hội ở Hoa Kỳ hơn là thực tại tại Việt Nam. Họ tập trung nghiên cứu phong trào cộng sản Việt Nam như là lực lượng duy nhất mang sức mạnh, tính chính danh và khả năng thắng cuộc, từ đó vô tình (hoặc cố ý) loại bỏ các chủ thể khác khỏi dòng chính sử.

Dù với mong muốn tiếp cận cuộc chiến Việt Nam từ góc nhìn "người Việt," cách tiếp cận này lại mang tính chọn lọc rất cao, dẫn đến sự giản lược và lệch lạc trong việc nhìn nhận bản chất đa chiều, phức tạp và đầy mâu thuẫn của cuộc chiến. David Marr là ví dụ tiêu biểu: thay vì bàn trực diện về vai trò của các nhà dân tộc chủ nghĩa phi cộng sản, ông lại hòa trộn — hay làm lu mờ — chủ nghĩa dân tộc trong một tiến trình mang tính tất định luận lịch sử, nơi mà các trí thức–cán bộ Marxist–Leninist trở thành trung tâm của câu chuyện cách mạng.

Với định hướng như vậy, phần lớn các học giả thời kỳ đó — vốn không biết tiếng Việt — chủ yếu dựa vào tư liệu bằng tiếng Anh, tiếng Pháp và đặc biệt là các ấn phẩm tuyên truyền của chính quyền Hà Nội, điển hình là các xuất bản của Nhà xuất bản Ngoại văn (The Foreign Languages Publishing House). Đây là cơ quan xuất bản do Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập và điều hành, với mục đích đưa tiếng nói của chính phủ cộng sản ra quốc tế, phản bác diễn ngôn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, và xây dựng hình ảnh miền Bắc như một chính thể chính danh và có đạo lý. Những tác phẩm như Ho Chi Minh: Selected Writings (1920–1969) hay Trường Chinh: Selected Writings là những ví dụ tiêu biểu được biên soạn cẩn thận để phục vụ giới trí thức cánh tả và phong trào phản chiến quốc tế.

Sau chiến tranh, giới học giả Hoa Kỳ tiếp tục đặt trọng tâm nghiên cứu vào câu hỏi mang tính nội tâm: "Tại sao Hoa Kỳ thất bại ở Việt Nam?" Câu trả lời thường rơi vào hai hướng: hoặc là vì các quyết định sai lầm của chính quyền Mỹ, hoặc vì cộng sản Việt Nam quá kiên cường và giỏi tổ chức. Để trả lời, họ lại tiếp tục quay về với các tài liệu tiếng Anh, tiếng Pháp, hoặc tiếp cận trực tiếp kho lưu trữ nhà nước ở Hà Nội như Thư viện Quốc gia và Trung tâm Lưu trữ III — nơi chủ yếu chứa các văn kiện chính thống của đảng và nhà nước cộng sản.

Dù khai thác được nhiều dữ liệu, phần lớn các công trình này vẫn dựa trên một giả định có tính "minh định" rằng chiến thắng của cộng sản là tất yếu, là sự tiếp nối của truyền thống chống ngoại xâm hàng ngàn năm. Họ quên rằng, ngoài những người Việt thắng cuộc, còn có hàng triệu người Việt thua cuộc — và không vì thua cuộc mà họ thiếu chính danh, ý chí hay lòng yêu nước.

Chính sự thiên lệch đó đã khiến lịch sử chiến tranh Việt Nam, dù ở Hà Nội hay Washington, trở thành một câu chuyện trắng–đen, chính–tà. Những nhân vật được khắc họa đậm nét vẫn là Kennedy, Johnson, Nixon, Kissinger ở phía Mỹ; Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Lê Duẩn, Lê Đức Thọ ở phía cộng sản. Ngô Đình Diệm và Nguyễn Văn Thiệu, nếu có nhắc đến, thì cũng chỉ như những nhân vật phụ bị biếm họa, mang dáng dấp bù nhìn hoặc thất bại.

Trong nỗ lực lý giải sự thất bại của Hoa Kỳ, giới học giả Mỹ vô tình (hoặc hữu ý) đã áp đặt lên đồng minh của họ — Việt Nam Cộng hòa — những nhãn mô tả như "puppet" (bù nhìn), "corrupt" (tham nhũng), "illegitimate" (không chính danh), từ đó xây dựng một lập luận rằng: lẽ ra Mỹ không nên can dự vào Việt Nam, hoặc nếu có, thì đã chọn nhầm phía.

Với nhãn quan đó, trọng tâm nghiên cứu được đặt vào các quyết sách chính trị và quân sự. Vì vậy, thảm sát Mỹ Lai được phân tích cặn kẽ trong sách sử và truyền thông dòng chính, nhưng thảm sát ở Huế thì bị bỏ quên. Những phong trào phản chiến và chống đàn áp ở miền Nam được phơi bày, nhưng đàn áp ở miền Bắc thì bị lờ đi. Từ đó, tất cả những khía cạnh không phù hợp với một tường thuật nhị nguyên đều bị xem là thứ yếu và bị gạt ra bên lề.

Quan điểm lịch sử ấy dần thấm sàn các ngành nghiên cứu khác, từ nhân học đến khoa học chính trị, và cả nghiên cứu Người Mỹ gốc Á. Lịch sử Việt Nam trở thành công cụ để hiểu về Hoa Kỳ — để phản tư, để phê phán chính sách, để chữa lành vết thương của người Mỹ, và để hòa giải với Việt Nam — thay vì là một nỗ lực để hiểu về chính người Việt Nam. Việt Nam trở thành một đối tượng nghiên cứu nhằm hiểu và phê phán nước Mỹ và những thất bại của nó.

Chỉ trong khoảng 15–20 năm gần đây, một thế hệ học giả mới — nhiều người trong số đó là người Việt ở hải ngoại cũng như trong nước, biết tiếng Việt, hiểu văn hóa Việt — mới bắt đầu tìm mò, viết lại, ráp lại những mảnh lịch sử bị từ chối. Kết quả là những nghiên cứu sâu sắc hơn về Điện Biên Phủ, về Ngô Đình Diệm, về chủ nghĩa cộng sản, về chủ nghĩa cộng hòa, về Việt Nam Cộng hòa, về người Việt hải ngoại, cũng như những phức tạp chính trị–xã hội của miền Bắc như phong trào Nhân văn Giai phẩm, Cải cách ruộng đất, các cuộc thanh trừng nội bộ, Tết Mậu Thân, Hòa đàm Paris và Chiến dịch Hồ Chí Minh đã bắt đầu phá vỡ thế độc thoại của lịch sử.

Lịch sử không chỉ là chiến tranh và ký ức chiến tranh

Lịch sử Việt Nam – lịch sử của con người Việt Nam – và cụ thể là lịch sử cuộc Chiến tranh Việt Nam, không thể và không nên bị gói gọn trong kết cục thắng hay thua. Để có cái nhìn đầy đủ và trung thực hơn, chúng ta cần mở rộng khái niệm lịch sử thông qua những nỗ lực nghiên cứu sâu rộng, nhằm phản ánh chính xác hơn tính đa dạng, đa chiều và phức tạp của xã hội và con người. Trách nhiệm ấy không chỉ thuộc về những người viết sử, mà còn thuộc về từng công dân có ý thức, những người biết đặt câu hỏi: Vì sao lịch sử được kể như vậy? Vì sao có những yếu tố, nhân vật được nhắc đến trong khi những yếu tố và con người khác bị loại bỏ khỏi dòng chính?

Khi nhận thức được điều đó, ta sẽ hiểu rằng lịch sử Việt Nam không thể chỉ là lịch sử của một hay nhiều cuộc chiến, không chỉ là sự đối đầu trắng-đen giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Trong đó, sự hiện diện của người Mỹ, người Hàn, người Úc… phải được đặt song song với sự hiện diện của chuyên gia, cố vấn, và quân nhân Trung Quốc hay Liên Xô. Rằng giới lãnh đạo – dù thuộc bên nào – không chỉ là những biểu tượng của quyền lực mà còn là những con người với đầy đủ yêu thương, giằng xé, và cả tầm nhìn riêng dành cho đất nước. Rằng những người lính – dù là lính Mỹ, bộ đội miền Bắc hay quân lực Việt Nam Cộng hòa – đều mang trên mình những nỗi niềm, nỗi sợ, nỗi nhớ, và khát khao được sống, được trở về.

Ta cũng phải nhìn nhận rằng trong chiến tranh, không chỉ có đạn bom và chiến trường, mà còn có cả một đời sống xã hội hiện thực – nơi một học sinh đang tuổi mộng mơ hôm nay, ngày mai có thể trở thành một trong hàng ngàn thi thể lạnh lẽo trên chiến trường. Rằng trong lòng những xã hội ấy, từ Bắc đến Nam, tồn tại những tiếng nói riêng biệt thể hiện qua thơ văn, phim ảnh, âm nhạc và hoạt động xã hội dân sự. Qua đó, chúng ta thấy được những tương đồng, dị biệt – thấy được rằng tự do ngôn luận vốn đã là một điều kiện mong manh ngay từ thời Nhân văn Giai phẩm, và rằng nếu không có một giai đoạn Việt Nam Cộng hòa, dù chỉ tồn tại 20 năm, thì có lẽ đã không có một Trịnh Công Sơn với những bản tình ca hay ca khúc da vàng, hay một Văn Cao được nhớ đến dù là tác giả quốc ca ngày nay.

Những lịch sử đó không thể bị nhốt trong một thời điểm hay kết thúc tại mốc 30/4 như một dấu chấm hết. Chúng ta cần nhận diện sự tiếp diễn của chúng – từ những hệ lụy của chiến tranh, chính sách khắc nghiệt với đồng loại, đến những nỗ lực hòa giải với kẻ từng là thù địch; từ thân phận trong trại cải tạo đến trại tị nạn, hay những mảnh đời chìm sâu dưới đáy đại dương.

Lịch sử chiến tranh phải là lịch sử của những con người còn lại và đã ra đi – những người bị ruồng bỏ ngay trên đất mẹ, nhưng vẫn đang tự tái tạo mình trên xứ người. Nó phải ghi nhận sự tồn tại của hàng triệu người Việt ở hải ngoại – không chỉ ở Mỹ, Canada, Pháp hay Úc, mà còn cả ở Nhật Bản, Đài Loan, Philippines, Nga và Đông Âu – những nơi họ phải vật lộn để tồn tại, đối diện với xung đột thế hệ và nỗ lực khẳng định sự hiện diện và ký ức của mình.

Năm mươi năm sau chiến tranh là thời gian đủ dài để chúng ta nhìn lại và khôi phục sự công bằng cho lịch sử. Không phải để thay thế một hệ tư tưởng này bằng hệ tư tưởng khác, mà để phục hồi sự phong phú và trung thực cần thiết cho việc hiểu đúng một quá khứ từng bị từ chối – từ những sự kiện, nhân vật, biểu tượng, đến ký ức cá nhân và tập thể.

Muốn hòa giải với nhau, trước tiên chúng ta phải hòa giải với chính lịch sử – bằng cách can đảm đối diện với nó, nhận diện sự hiện diện của nhau trong lịch sử, trong hiện tại, và cả tương lai. Bởi nếu không thể thừa nhận sự tồn tại của nhau, thì chúng ta lấy gì để bắt đầu một cuộc hòa giải đúng nghĩa? Và nếu chúng ta không thể mở lòng để làm được điều đó, có lẽ chúng ta sẽ mãi giậm chân trong sự lão hóa của năm tháng, chứ không bao giờ đủ trưởng thành để hiên ngang đứng trên nền tảng của lịch sử mà bước tới tương lai.

- Alex-Thái Đình Võ
Texas, Hoa Kỳ 

* Nguồn: https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c62x6v9z9eqo

*



Friday, 18 April 2025

Sài Gòn giải phóng tôi - Nguyễn Quang Lập

 SÀI GÒN GIẢI PHÓNG TÔI 
Nguyễn Quang Lập

Mãi tới ngày 30 tháng 4 năm 1975 tôi mới biết thế nào là ngày sinh nhật. Quê tôi người ta chỉ quan tâm tới ngày chết, ngày sinh nhật là cái gì rất phù phiếm. Ngày sinh của tôi ngủ yên trong học bạ, chỉ được nhắc đến mỗi kì chuyển cấp. Từ thuở bé con đến năm 19 tuổi chẳng có ai nhắc tôi ngày sinh nhật, tôi cũng chẳng quan tâm. Đúng ngày “non sông thu về một mối” tôi đang học Bách Khoa Hà Nội, cô giáo dạy toán xác suất đã cho hay đó cũng là ngày sinh nhật của tôi. Thật không ngờ. Tôi vui mừng đến độ muốn bay vào Sài Gòn ngay lập tức, để cùng Sài Gòn tận hưởng “Ngày trọng đại”.

Kẹt nỗi tôi đang học, ba tôi không cho đi. Sau ngày 30 tháng 4 cả nhà tôi đều vào Sài Gòn, trừ tôi. Ông bác của tôi dinh tê vào Sài Gòn năm 1953, làm ba tôi luôn ghi vào lý lịch của ông và các con ông hai chữ “đã chết”, giờ đây là triệu phú số một Sài Gòn. Ba tôi quá mừng vì ông bác tôi còn sống, mừng hơn nữa là “triệu phú số một Sài Gòn”. Ông bác tôi cũng mừng ba tôi hãy còn sống, mừng hơn nữa là “gia đình bảy đảng viên cộng sản”. Cuộc đoàn tụ vàng ròng và nước mắt. Ông bác tôi nhận nước mắt đoàn viên bảy đảng viên cộng sản, ba tôi nhận hơn hai chục cây vàng đem ra Bắc trả hết nợ nần còn xây được ngôi nhà ngói ba gian hai chái. Sự đổi đời diệu kì.

Dù chưa được vào Sài Gòn nhưng tôi đã thấy Sài Gòn qua ba vật phẩm lạ lùng, đó là bút bi, mì tôm và cassette của thằng Minh cùng lớp, ba nó là nhà thơ Viễn Phương ở Sài Gòn gửi ra cho nó. Chúng tôi xúm lại quanh thằng Minh xem nó thao tác viết bút bi, hồi đó gọi là bút nguyên tử. Nó bấm đít bút cái tách, đầu bút nhô ra, và nó viết. Nét mực đều tăm tắp, không cần chấm mực không cần bơm mực, cứ thế là viết. Chúng tôi ai nấy há hốc mồm không thể tin nổi Sài Gòn lại có thể sản xuất được cái bút tài tình thế kia.

Tối hôm đó thằng Mình bóc gói mì tôm bỏ vào bát. Tưởng đó là lương khô chúng tôi không chú ý lắm. Khi thằng Minh đổ nước sôi vào bát, một mùi thơm rất lạ bốc lên, hết thảy chúng tôi đều nuốt nước bọt, đứa nào đứa nấy bỗng đói cồn cào. Thằng Minh túc tắc ăn, chúng tôi vừa nuốt nước bọt vừa cãi nhau. Không đứa nào tin Sài Gòn lại có thể sản xuất được đồ ăn cao cấp thế kia. Có đứa còn bảo đồ ăn đổ nước sôi vào là ăn được ngay, thơm ngon thế kia, chỉ giành cho các du hành vũ trụ, người thường không bao giờ có. 

Thằng Minh khoe cái cassette ba nó gửi cho nó để nó học ngoại ngữ. Tới đây thì tôi bị sốc, không ngờ nhà nó giàu thế. Với tôi cassette là tài sản lớn, chỉ những người giàu mới có. Năm 1973 quê tôi lần đầu xuất hiện một cái cassette của một người du học Đông Đức trở về. Cả làng chạy đến xem máy ghi âm mà ai cũng đinh ninh đó là công cụ hoạt động tình báo. Suốt mấy ngày liền, dân làng tôi say sưa nói vào máy ghi âm rồi bật máy nghe tiếng của mình. Tôi cũng được nói vào máy ghi âm và thật vọng vô cùng không ngờ tiếng của tôi lại tệ đến thế. Một ngày tôi thấy tài sản lớn ấy trong tay một sinh viên, không còn tin vào mắt mình nữa. Thằng Minh nói, rẻ không à. Thứ này chỉ ghi âm, không có radio, giá hơn chục đồng thôi, bán đầy chợ Bến Thành. Không ai tin thằng Minh cả. Tôi bỉu môi nói với nó, cứt! Rứa Sài Gòn là tây à? Thằng Mình tủm tỉm cười không nói gì, nó mở casette, lần đầu tiên chúng tôi được nghe nhạc Sài Gòn, tất cả chết lặng trước giọng ca của Khánh Ly trong Sơn ca 7. Kết thúc Sơn ca 7 thằng Hoan bỗng thở hắt một tiếng thật to và kêu lên, đúng là tây thật bay ơi! 

Sài Gòn là tây, điều đó hấp dẫn tôi đến nỗi đêm nào tôi cũng mơ tới Sài Gòn. Kì nghỉ hè năm sau, tháng 8 năm 1976, tôi mới được vào Sài Gòn. Ba tôi vẫn bắt tôi không được đi đâu, “ở nhà học hành cho tử tế”, nhưng tôi đủ lớn để bác bỏ sự ngăn cấm của ông. Hơn nữa cô họ tôi rất yêu tôi, đã cho người ra Hà Nội đón tôi vào. Xe chạy ba ngày ba đêm tôi được gặp Sài Gòn.

Tôi sẽ không kể những gì lần đầu tôi thấy trong biệt thự của ông bác tôi, từ máy điều hòa, tủ lạnh, ti vi tới xe máy, ô tô, cầu thang máy và bà giúp việc tuổi năm mươi một mực lễ phép gọi tôi bằng cậu. Ngay mấy cục đá lạnh cần lúc nào có ngay lúc đó cũng đã làm tôi thán phục lắm rồi. Thán phục chứ không ngạc nhiên, vì đó là nhà của ông triệu phú. Xin kể những gì buổi sáng đầu tiên tôi thực sự gặp gỡ Sài Gòn.

Khấp khởi và hồi hộp, rụt rè và cảnh giác tôi bước xuống lòng đường thành phố Sài Gòn và gặp ngay tiếng dạ ngọt như mía lùi của bà bán hàng tạp hóa đáng tuổi mạ tôi. Không nghĩ tiếng dạ ấy dành cho mình, tôi ngoảnh lại sau xem bà chủ dạ ai. Không có ai. Thì ra bà chủ dạ khách hàng, điều mà tôi chưa từng thấy. Quay lại thấy nụ cười bà chủ, nụ cười khá giả tạo. Cả tiếng dạ cũng giả tạo nhưng với tôi là trên cả tuyệt vời. Từ bé cho đến giờ tôi toàn thấy những bộ mặt lạnh lùng khinh khỉnh của các mậu dịch viên, luôn coi khách hàng như những kẻ làm phiền họ. Lâu ngày rồi chính khách hàng cũng tự thấy mình có lỗi và chịu ơn các mậu dịch viên. Nghe một tiếng dạ, thấy một nụ cười của các mậu dịch viên dù là giả tạo cũng là điều không tưởng, thậm chí là phi lí.

Tôi mua ba chục cái bút bi về làm quà cho bạn bè. Bà chủ lấy dây chun bó bút bi và cho vào túi nilon, chăm chút cẩn thận cứ như bà đang gói hàng cho bà chứ không phải cho tôi. Không một mậu dịch viên nào, cả những bà hàng xén quê tôi, phục vụ khách hàng được như thế, cái túi nilon gói hàng càng không thể có. Ai đòi hỏi khách hàng dây chun buộc hàng và túi nilon đựng hàng sẽ bắt gặp cái nhìn khinh bỉ, vì đó là đòi hỏi của một kẻ không hâm hấp cũng ngu xuẩn. Giờ đây bà chủ tạp hóa Sài Gòn làm điều đó hồn hậu như một niềm vui của chính bà, khiến tôi sửng sốt.

Cách đó chưa đầy một tuần, ở Hà Nội tôi đi sắp hàng mua thịt cho anh cả. Cô mậu dịch viên hất hàm hỏi tôi, hết thịt, có đổi thịt sang sườn không? Dù thấy cả một rổ thịt tươi dưới chân cô mậu dịch viên tôi vẫn đáp, dạ có! Tranh cãi với các mậu dịch viên là điều dại dột nhất trần đời. Cô mậu dịch viên ném miếng sườn heo cho tôi. Cô ném mạnh quá, miếng sườn văng vào tôi. Tất nhiên tôi không hề tức giận, tôi cảm ơn cô đã bán sườn cho tôi và vui mừng đã chụp được miếng sườn, không để nó rơi xuống đất. Kể vậy để biết vì sao bà chủ tạp hóa Sài Gòn đã làm tôi sửng sốt. 

Rời quầy tạp hóa tôi tìm tới một quán cà phê vườn. Uống cà phê để biết, cũng là để ra dáng ta đây dân Sài Gòn. Ở Hà Nội tôi chỉ quen chè chén, không dám uống cà phê vì nó rất đắt. Tôi ngồi vắt chân chữ ngũ nhâm nhi cốc cà phê đen đá pha sẵn, hút điếu thuốc Captain, tự thấy mình lên hẳn mấy chân kính. Không may tôi vô ý quờ tay làm đổ vỡ ly cà phê. Biết mình sắp bị ăn chửi và phải đền tiền ly cà phê mặt cậu bé hai mươi tuổi đỏ lựng. Cô bé phục vụ chạy tới vội vã lau chùi, nhặt nhạnh mảnh vỡ thủy tinh với một thái độ như chính cô là người có lỗi. Cô thay cho tôi một ly cà phê mới nhẹ nhàng như một lẽ đương nhiên. Tôi thêm một lần sửng sốt.

Một giờ sau tôi quay về nhà ông bác, phát hiện sau nhà là một con hẻm đầy sách. Con hẻm ngắn, rộng rãi. Tôi không nhớ nó có tên đường hay không, chỉ nhớ rất nhiều cây cổ thụ tỏa bóng sum sê, hai vỉa hè đầy sách. Suốt buổi sáng hôm đó tôi tha thẩn ở đây. Quá nhiều sách hay, tôi không biết nên bỏ cuốn gì mua cuốn gì. Muốn mua hết phải chất đầy vài xe tải. Giữa hai vỉa hè mênh mông sách đó, có cả những cuốn sách Mác - Lê. Cuốn Tư Bản Luận của Châu Tâm Luân và Hành trình trí thức của Karl Marx của Nguyễn Văn Trung cùng nhiều sách khác. Thoạt đầu tôi tưởng sách từ Hà Nôi chuyển vào, sau mới biết sách của Sài Gòn xuất bản từ những năm sáu mươi. Tôi hỏi ông chủ bán sách, ở đây người ta cũng cho in sách Mác - Lê à? Ông chủ quán vui vẻ nói, dạ chú. Sinh viên trong này học cả Mác - Lê. Tôi ngẩn ngơ cười không biết nói gì hơn. 

Chuyện quá nhỏ, với nhiều người là không đáng kể, với tôi lúc đó thật khác thường, nếu không muốn nói thật lớn lao. Tôi không cắt nghĩa được đó là gì trong buổi sáng hôm ấy. Tôi còn ở lại Sài Gòn thêm 30 buổi sáng nữa, vẫn không cắt nghĩa được đó là gì. Nhưng khi quay ra Hà Nội tôi bỗng sống khác đi, nghĩ khác đi, đọc khác đi, nói khác đi. Bạn bè tôi ngày đó gọi tôi là thằng hâm, thằng lập dị. Tôi thì rất vui vì biết mình đã được giải phóng.

– Nguyễn Quang Lập  

* Nguồn: Kho văn Bọ Lập, 14/12/2017
 https://khovanbolap.blogspot.com/2017/12/sai-gon-giai-phong-toi.html

*




Sunday, 6 April 2025

Green Burial - Lục táng

 GREEN BURIAL - LỤC TÁNG (綠葬)

Nhân khi tìm đọc các thông tin về chôn cất và hỏa thiêu ở Hong Kong, tôi học được thêm một từ mới trong tiếng Anh là “Green Burial” – An táng Xanh (Lục táng, 綠葬)  mà chính quyền Hong Kong dùng trong các thông tin khuyến khích người dân hỏa thiêu thân nhân sau khi qua đời rồi rải tro cốt xuống các vườn hoa ở nghĩa trang hay xuống cửa biển. Xanh (Green, Lục) ở đây là từ ngữ ngày nay thường được dùng trong các công tác, chương trình liên quan đến bảo vệ và làm sạch môi trường.

Rồi tôi nghĩ đến Thầy Nhất Hạnh và Thầy Tuệ Sỹ, hai cây đại thụ của Phật giáo Việt Nam trong thời đại của chúng ta. Cả hai ngài, sau khi viên tịch, đều được hỏa thiêu. Sau đó, tro cốt của Thầy Nhất Hạnh được rải vào các khu vườn của hệ thống Làng Mai, còn tro cốt của Thầy Tuệ Sỹ được rải xuống cửa biển Vũng Tàu.

Theo tôi, đó là những tấm gương sáng để chúng ta có quyết định thích hợp về đám tang của mình và của những người thân trong gia đình.

*



Tuesday, 1 April 2025

Abhidhammattha Sangaha - Cương yếu A-tỳ-đàm

 ABHIDHAMMATTHA SANGHAHA – CƯƠNG YẾU A-TỲ-ĐÀM

Cuốn Abhidhammattha Sanghaha do ngài Luận sư Ācariya Anuruddha biên soạn ở Sri Lanka trong khoảng thế kỷ 8 đến thế kỷ 12 TL. Không có thông tin rõ ràng nào về cuộc đời của ngài. Tựa đề “Abhidhammattha Sanghaha” theo ngài Bhikkhu Bodhi có nghĩa là “compendium of the things contained in the Abhidhamma” (cương yếu về những gì chứa trong A-tỳ-đàm). Cuốn sách có 9 chương, tóm tắt những điểm tinh yếu của A-tỳ-đàm và được dùng trong các quốc gia Phật giáo theo truyền thống Theravada như là tài liệu căn bản để học A-tỳ-đàm. 

Có nhiều sách giáo khoa được biên soạn dựa theo cuốn luận thư này, dịch nghĩa Pali gốc và khai triển, giải thích chi tiết về những gì ghi trong luận thư. Từ “Abhidhamma” có nhiều cách dịch sang tiếng Việt: A-tỳ-đàm, Tỳ-đàm, Thắng pháp, Vi diệu pháp, Vô tỷ pháp. Ngày xưa tôi thích dùng từ “Thắng pháp” nhưng trong những năm gần đây, tôi chọn cách phiên âm là “A-tỳ-đàm”.

Hầu như đa số các học viên A-tỳ-đàm mà tôi có dịp tiếp xúc, nói chuyện trao đổi, đều học A-tỳ-đàm qua luận thư này – hay qua các bài giảng, các sách giáo khoa dựa theo luận thư đó. Có rất ít người tìm đọc và nghiên cứu tạng A-tỳ-đàm gốc (Abhidhamma Pitaka), mặc dù tạng này đã được dịch sang tiếng Anh (Pali Text Society, Anh quốc) và tiếng Việt (ngài Hòa thượng Tịnh Sự dịch), và đã được phổ biến trong dạng sách in lẫn dạng ebook PDF.

Sau đây là các bản dịch và diễn giải luận thư Abhidhammattha Sanghaha dạng ebook PDF mà tôi đã sưu tầm và lưu vào Thư viện Phật học BuddhaSasana:

I. TIẾNG ANH:
1) Bhikkhu Bodhi, Ed (2011). A Comprehensive Manual of Abhidhamma (Abhidhammattha Sangaha). [en52.pdf]
http://tinyurl.com/4x73dsf9    

2) Mehm Tin Mon (2015). The Essence of Buddha Abhidhamma (Abhidhammattha Sangaha). [en357.pdf]
https://tinyurl.com/3ha2anzk   

3) Sayādaw U Sīlānanda (2012). Handbook of Abhidhamma Studies, 3 vols. 
Vol1: https://tinyurl.com/4j4edps3 
Vol2: https://tinyurl.com/3r537znc 
Vol3: https://tinyurl.com/57yb98r5 

4) Narada Maha Thera (1956, 1979). A Manual of Abhidhamma (Abhidhammattha Sangaha). [en358.pdf]
https://tinyurl.com/2j5pxtdw  

5) Nandamalabhivamsa Sayadaw. Fundamental Abhidhamma (1997, 2005). [en359.pdf]  
https://tinyurl.com/ye2bxchp  

6) Jeffrey Wayne Bass. The Practicality of the Abhidhammattha Sangaha (2006). [en318.pdf]
https://tinyurl.com/28m99996   

II. TIẾNG VIỆT:
1) Tỳ-khưu Giác Giới (2022). Toát yếu A-tỳ-đàm (Abhidhamattha Sanghaha). [vn228.pdf]
https://tinyurl.com/23vbzn7t  

2) Hòa thượng Tịnh Sự dịch (1973). Vô tỷ pháp Tập yếu (Abhidhammattha Sanghaha). [vn322.pdf]
https://tinyurl.com/45t27env

3) Phạm Kim Khánh dịch (2002). Vi diệu pháp Toát yếu (Abhidhammattha Sangaha). [vn194.pdf]
https://tinyurl.com/5342xp66   

4) Hòa thượng Thích Minh Châu dịch và giải (1971, 1973). Thắng pháp Tập yếu luận (Abhidhammattha Sanghaha). [vn326.pdf]  
https://tinyurl.com/ypzf27wd   

5) Tỳ-khưu Siêu Thiện dịch (2016). Toát yếu Vô tỷ pháp (Abhidhammattha Sangaha). [vn323.pdf]
https://tinyurl.com/nhbtzdm4   

6) Pháp Triều dịch (2015). Cẩm nang Nghiên cứu Thắng pháp. [vn187a, vn187b, vn187c.pdf]
Tập 1: https://tinyurl.com/bdez3z9y 
Tập 2: https://tinyurl.com/33fdf7nk 
Tập 3: https://tinyurl.com/mt85dfps 

*-----*



Tuesday, 25 March 2025

Từ điển Phật học, dạng PDF

 TỪ ĐIỂN PHẬT HỌC 

Xin giới thiệu các cuốn Từ điển Phật học dạng PDF để tải về máy:

1) Tỳ-khưu Đức Hiền (2020). Tự điển Thuật ngữ Phật học Pali-Anh-Việt.
https://tinyurl.com/y9awpj3x 

2) Tỳ-khưu Đức Hiền. Từ điển Pháp số Pali-Anh-Việt (2023). 
https://tinyurl.com/wet8axmt 

3) Phân viện Nghiên cứu Phật học. Từ điển Phật học Hán-Việt (2004). 
https://tinyurl.com/2bb8ycsa

4) Thiện Phúc Trần Ngọc. Từ điển Phật học Anh-Việt, Việt-Anh (2007).
- Anh-Việt: https://tinyurl.com/252nsf53 
- Việt-Anh: https://tinyurl.com/4b4tbez6

5) Thích Nhất Như - Lê Hồng Sơn dịch. Từ điển Pháp số Tam tạng (2011). 
https://tinyurl.com/2thprcsn   

6) Malalasekera, G.P. - Chơn Quán Trần Ngọc Lợi dịch. Từ điển Danh từ Riêng Pāli (2006).
(Dictionary of Pāli Proper Names). 
- Tập 1: https://tinyurl.com/2aatdj3v   
- Tập 2: https://tinyurl.com/58cvtwjk  
- Tập 3: https://tinyurl.com/ykj97msn  

7) Phân viện Nghiên cứu Phật học. Từ điển Phật học Hán-Việt (2004).
https://tinyurl.com/5rbd2yhp  

8 ) Thích Hạnh Thành. Từ điển Tác phẩm Kinh-Luật-Luận Phật học Việt Nam (2023).
https://tinyurl.com/bmf6dhu7 

9) Hân Mẫn & Thông Thiên biên dịch. Từ điển Thiền tông Hán-Việt (2001).
https://tinyurl.com/2pjsyw96 

10) Đoàn Trung Còn. Phật học Từ điển (1963). 
- Tập 1: https://tinyurl.com/4wb25tx5  
- Tập 2: https://tinyurl.com/3ndtyyjm  
- Tập 3: https://tinyurl.com/48u2eymj 

*-----*




Wednesday, 19 March 2025

Ca khúc Việt Nam chọn lọc, Tập 1 & 2 (2005)

CA KHÚC VIỆT NAM CHỌN LỌC 
Sơn Hồng Vỹ sưu tập (2005)

Tải bản PDF: 
Tập 1: https://tinyurl.com/2ek64h47 (12.3 MB)  
Tập 2: https://tinyurl.com/mwfkfe26 (11.0 MB)   

TẬP 1:
1. Ai lên xứ hoa đào – Hoàng Nguyên
2. Anh cho em mùa xuân – Nguyễn Hiền, Kim Tuấn
3. Ai về sông Tương – Thông Đạt
4. Ai đưa em về – Nguyễn Ánh 9
5. Bài không tên số 4 – Vũ Thành An
6. Buồn tàn thu – Văn Cao
7. Bóng chiều xưa – Dương Thiệu Tước
8. Biệt ly – Dzoãn Mẫn
9. Bến đàn xuân – Ngọc Bích
10. Bài không tên số 7 – Vũ Thành An
11. Bài thơ hoa đào – Hoàng Nguyên
12. Bây giờ tháng mấy – Từ Công Phụng
13. Bài không tên số 2 – Vũ Thành An
14. Bên em mùa xuân – Hoài An
15. Bông hồng cài áo – Phạm Thế Mỹ
16. Chiều tím – Đan Thọ, Đinh Hùng
17. Còn mãi mùa đông – Nguyễn Nam
18. Chiều mưa biên giới – Nguyễn Văn Đông
19. Chiều một mình qua phố – Trịnh Công Sơn
20. Câu chuyện đầu năm – Hoài An
21. Mộng chiều xuân – Ngọc Bích
22. Đêm thu – Đặng Thế Phong
23. Đêm tàn bến ngự – Dương Thiệu Tước
24. Diễm xưa – Trịnh Công Sơn
25. Đêm thấy ta là thác đổ – Trịnh Công Sơn
26. Duyên thề – Thanh Trang
27. Đêm nay ai đưa em về – Nhật Ngân
28. Đôi mắt huyền – Thông Đạt
29. Dấu chân địa đàng – Trịnh Công Sơn
30. Dừng bước giang hồ – Hoàng Trọng
31. Điệp khúc mùa xuân – Quốc Dũng
32. Đàn bao tuổi rồi – Lê Thương
33. Giáo đường im bóng – Nguyễn Thiện Tơ, Phi Tâm Yến
34. Gái xuân – Từ Vũ, Nguyễn Bính
35. Gợi giấc mơ xưa – Lê Hoàng Long
36. Hồ than thở – Nguyễn Tiến, Hà Dzũng
37. Hương tình – Ngọc Bích
38. Hoa xuân ca – Trịnh Công Sơn
39. Khúc ca ngày mùa – Lam Phương
40. Khúc giao duyên – Phạm Đình Chương
41. Khúc xuân vui – Trân Thanh Tùng
42. Lá thư – Đoàn Chuẩn, Từ Linh
43. Lá thư ngày tết – Trần Long Ẩn
44. Mơ hoa – Hoàng Giác
45. Mùa đông của anh – Trần Thiện Thanh
46. Mưa – Văn Phụng, Văn Khôi
47. Ngọc Lan – Dương Thiệu Tước
48. Nhà em ở phía bên sông – Trần Viết Bính
49. Nắng thủy tinh – Trịnh Công Sơn
50. Mùa thu không trở lại – Phạm Trọng Cầu
51. Pari có gì lạ không em – Ngô Thụy Miên, Nguyên Sa
52. Suối mơ – Văn Cao
53. Từ giã kinh thành – Châu Kỳ, Hồ Đình Phương
54. Thiên đường mong manh – Nguyễn Đức Trung
55. Tình quê hương – Đan Thọ, Phan Lạc Tuyên
56. Tình có như không – Trần Thiện Thanh
57. Thu quyến rũ – Đoàn Chuẩn, Từ Linh
58. Trách người đi – Tô Vũ, Đan Trường
59. Tiếng xưa – Dương Thiệu Tước
60. Tiếng thời gian – Lâm Tuyền, Dạ Chung
61. Trăng mờ bên suối – Lê Mộng Nguyên
62. Trở về bến mơ – Ngọc Bích
63. Về quê – Phó Đức Phương 

 * 
 TẬP 2:
1. Ai xuôi vạn lý – Lê Thương
2. Bánh xe lãng tử – Trọng Khương
3. Bóng ai qua thềm – Văn Chung
4. Bức họa đồng quê – Văn Phụng
5. Chiều xuân – Ngọc Châu
6. Cung đàn mùa xuân – Cao Việt Bách, Lưu Trọng Lư
7. Cô hàng cà phê – Canh Thân
8. Cô lái đò – Nguyễn Bính, Nguyễn Đinh Phúc
9. Cô láng giềng – Hoàng Quý, Hoàng Phú
10. Con thuyền không bến – Đặng Thế Phong
11. Đàn chim Việt – Văn Cao
12. Đêm đông – Nguyễn Văn Thương, Kim Minh
13. Dư âm – Nguyễn Văn Tý
14. Đường về – Hoàng Trọng, Quang Khải
15. Đón xuân này nhớ xuân xưa – Châu Kỳ
16. Em đã thấy mùa xuân chưa – Quốc Dũng
17. Em đến thăm anh một chiều mưa – Tô Vũ
18. Gửi gió cho mây ngàn bay – Đoàn Chuẩn, Từ Linh
19. Gió mùa xuân tới – Hoàng Trọng
20. Giáng xuân – Thanh Tâm, Dương Thiệu Tước
21. Hãy thắp ánh sáng – Nguyễn Kim Tuấn
22. Hoài Thu – Vân Trí
23. Hương đời đẹp tươi – Hoàng Trọng
24. Huế thương – An Thuyên
25. Hơi thở mùa xuân – Dương Thụ
26. Kiếp hoa – Dương Thiệu Tước
27. Khúc nghê thường – Lưu Hữu Phước, Thế Lữ
28. Lời buồn thánh – Trịnh Công Sơn
29. Lời chúc đầu xuân – Vũ Hoàng
30. Lắng nghe mùa xuân về – Dương Thụ
31. Làng tôi – Chung Quân
32. Lòng mẹ – Y Vân
33. Lưu bút ngày xanh – Thanh Sơn
34. Mơ khúc tương phùng – Lam Minh
35. Mưa – Văn Phụng, Văn Khôi
36. Mùa thu lá bay – Nhạc: Đài Loan, Lời: Nam Lộc
37. Mưa trên phố Huế – Minh Kỳ
38. Ngày về – Hoàng Giác
39. Nhạc sầu tương tư – Hoàng Trọng
40. Nỗi đau ngọt ngào – Quốc Dũng
41. Nón bài thơ – Hoàng Nguyên
42. Nhớ về Dà Lạt – Hoàng Trọng, Hồ Đình Phương
43. Nụ cười sơn cước – Tô Hải
44. Nguyệt cầm – Xuân Diệu, Cung Tiến
45. Sầu đông – Khánh Băng
46. Sơn nữ ca – Trần Hoàn
47. Trầu cau – Phan Huỳnh Điểu
48. Thiên Thai – Văn Cao, Hoàng Thoại
49. Tà áo xanh – Đoàn Chuẩn, Từ Linh
50. Tình em – Huy Du, Ngọc Sơn
51. Thoi tơ – Đức Quỳnh, Nguyễn Bính
52. Tình thơ – Hoài An
53. Thôn quê – Hồn Nhiên
54. Thu vàng – Cung Tiến
55. Tiếng sông Hương – Phạm Đình Chương
56. Tình khúc chiều mưa – Nguyễn Ánh 9
57. Trở về – Châu Kỳ
58. Vọng ngày xanh – Khánh Băng
59. Vợ chồng Ngâu – Thẩm Oánh
60. Xóm đêm – Phạm Đình Chương
61. Xuân và tuổi trẻ – La Hối, Thế Lữ
62. Yêu em dài lâu – Trần Thiện Thanh 

 *-----*


Monday, 17 March 2025

BudSas: Hai trang web dự phòng

 Tôi vừa mở thêm hai trang dự phòng cho trang web BuddhaSasana (budsas): 

1) budsas.fwh.is : Trang chính, lưu trữ đầy đủ tài liệu như trang web budsas.net.

2) budsasnet.rf.gd : Chỉ lưu các bài tham luận tiếng Việt và tiếng Anh.

Bình Anson
Perth, Western Australia
16/03/2025

*-----*



Friday, 14 March 2025

Chân đi đã mỏi (2)

CHÂN ĐI ĐÃ MỎI

Như có nhiều lần tâm sự, chia sẻ, trong đời tôi là một Phật tử cư sĩ, tôi đã đi viếng các địa điểm lịch sử Phật giáo: bốn nơi động tâm ở Ấn Độ và Nepal, sáu nơi kết tập kinh điển Pali (Ấn Độ, Sri Lanka, Myanmar), các trung tâm lịch sử phát triển đạo Phật trong truyền thống Theravada ở Thái Lan, Campuchia, Lào, Myanmar và Sri Lanka.

Là người gốc Việt miền Nam, tôi đã đi khắp các tỉnh miền Tây nam bộ của Việt Nam, và đi tham quan dọc theo bờ biển hình chữ S, từ Hà Tiên xuống Cà Mau, rồi lên Sài Gòn, Vũng Tàu, qua Nha Trang, Đà Nẵng, đến Huế, vượt sông Bến Hải lên Hà Tĩnh, Nghệ An,Thanh Hóa, tiến đến Hà Nội rồi ra Hải Phòng, đến Móng Cái giáp ranh với Trung Quốc.

Là công dân Úc, tôi đã đi thăm viếng các thành phố lớn từ Tây sang Đông của nước Úc. Ngoài ra, chúng tôi cũng có đi du lịch nước Mỹ ba lần, thăm viếng bà con bạn bè bên đó.

Như thế là tôi đã thỏa nguyện. Đã đi, đã đến những nơi mình mong muốn. Bây giờ già rồi, không còn đủ sức khỏe và tiền bạc để đi đây đi đó nữa. Quay về đi du lịch nội tâm, thám hiểm thăm dò cái tâm rắc rối của thân ngũ uẩn này trong năm tháng còn lại của cuộc đời.

- Bình Anson
Perth, Western Australia
08/03/2025

*-----*



Monday, 24 February 2025

Tình khúc Từ Công Phụng

 Tình khúc TỪ CÔNG PHỤNG

1) Tuyển tập Trên Ngọn Tình Sầu (1970, 1995) 
Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/3wzjwk25 [3.8 MB]

1. Trên ngọn tình sầu
2. Kiếp dã tràng
3. Mưa trên ngày tháng đó
4. Từ khúc
5. Giọt lệ cho ngàn sau
6. Rời nhau
7. Như ngọn buồn rơi
8. Xứ thâm trầm
9. Lời của Mẹ
10. Đêm không cùng
11. Lời cuối
12. Mòn mỏi

2) Mười bốn Tình khúc Từ Công Phụng (1990)
Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/y4bhx5jb [12.0 MB]

1. Bây giờ tháng mấy (ca khúc 1)
2. Bây giờ tháng mấy (ca khúc 2)
3. Mùa xuân trên đỉnh bình yên
4. Mùa thu mây ngàn
5. Trời về đêm mưa
6. Còn một buổi chiều
7. Người về trên mây
8. Vùng trời kỷ niệm
9. Lời của thành phố
10. Đêm độc thoại
11. Tuổi xa người
12. Ngồi bên nhau
13. Bài cho em
14. Vào mưa

3) Tuyển tập Một Góc Đời Phôi Pha (1999)
Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/an3vc33k [7.3 MB]

1. Khi tôi đến nơi đây
2. Đời bỗng phù du
3. Vẫn một đời hiu quạnh
4. Một góc đời phôi pha
5. Bên kia đời quạnh quẽ
6. Mãi mãi bên em
7. Âm thầm mưa (thơ Tuệ Nga)
8. Hóa thạch (thơ Hà Huyền Chi)
9. Mây hồng (thơ Hà Huyền Chi)
10. Giận hờn (thơ Nguyễn Đình Nhạc)
11. Lối mòn thiên cổ (thơ Tuệ Nga)
12. Đừng nữa nhé, chia lìa (thơ Du Tử Lê)

4) Tuyển tập Giữ Đời Cho Nhau
Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/5n8zua45 [5.0 MB]

1. Giữ đời cho nhau (Ơn em)
2. Qua vùng biển nhớ
3. Hóa kiếp
4. Mắt lệ cho người
5. Nằm nghe em hát trên vùng biển
6. Một thoáng nhìn nhau
7. Tình tự mùa xuân
8. Một mình trên đồi nhớ
9. Thiên đường quạnh hiu
10. Trên tháng ngày đã qua
11. Như chiếc que diêm
12. Mùa xuân và tình yêu em

*-----*



Tuesday, 18 February 2025

Tình khúc Hoàng Thanh Tâm

 Tình khúc HOÀNG THANH TÂM

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/4jw33bn4  [0.9 MB] 

MỤC LỤC

1. Dạ khúc cuối
2. Đêm hoang
3. Giấc thu
4. Lời tình buồn
5. Ru đời chỉ là mơ qua
6. Tháng sáu trời mưa
7. Trả lại thoáng mây bay
8. Trong tay thánh nữ có đời tôi (thơ Du Tử Lê)
9. Vết thương của đời em 

 *-----*


Sunday, 16 February 2025

Đường xa ướt mưa – Tuyển tập nhạc ĐỨC HUY

 ĐƯỜNG XA ƯỚT MƯA
TUYỂN TẬP NHẠC ĐỨC HUY

Tải bản PDF:

MỤC LỤC:
1. Yêu em dài lâu
2. Tiếng mưa đêm
3. Người tình trăm năm
4. Như đã dấu yêu
5. Bay đi cánh chim biển
6. Màu mắt nhung
7. Đường xa ướt mưa
8. Nếu xa nhau
9. Một tình yêu
10. Và tôi cũng yêu em
11. Chiêu hôm nay
12. Đừng xa em đêm nay
13. Lời ru mùa đông
14. Trái tim ngục tù

*-----*


Saturday, 15 February 2025

Tình khúc Trịnh Nam Sơn

Tình khúc TRỊNH NAM SƠN

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/52crm9as  [1.4 MB]

MỤC LỤC

1. Con đường màu xanh
2. Cội nguồn
3. Dấu chân tình nhân
4. Dĩ vãng
5. Đợi bước anh về
6. Giòng sông
7. Gọi từng yêu thương
8. Lệ hoang
9. Một góc đời
10. Nuối tiếc
11. Quên đi tình yêu cũ
12. Rồi mai sẽ một ngày
13. Tình vào thu
14. Về đây em 

 *-----*


Thursday, 13 February 2025

Tình khúc Lê Tín Hương

 TÌNH KHÚC LÊ TÍN HƯƠNG

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/jeaek8v3  [1.6 MB]

MỤC LỤC
1. Anh đi
2. Bóng cũ chiều mưa
3. Buồn mãi bên ta
4. Có những niềm riêng
5. Còn biết về đâu
6. Cũng đành chia xa
7. Dòng đời
8. Dòng đời mong manh
9. Đừng bao giờ hứa
10. Một góc đời
11. Ngày rời
12. Người còn nhớ ta chăng
13. Như cánh chim trời
14. Như mây như mưa
15. Ta buồn ta một đời
16. Tàn phai
17. Tim buồn lên tiếng gọi
18. Trá lại cho đời
19. Trăng viễn hoài
20. Vui trên lối

*-----*


Monday, 10 February 2025

Tuyển tập các ca khúc Dương Thiệu Tước

TUYỂN TẬP CÁC CA KHÚC DƯƠNG THIỆU TƯỚC

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/bp7rwcy  [4.6 MB] 

MỤC LỤC

1. Uống nước nhớ nguồn
2. Ngọc Lan
3. Bến xuân xanh
4. Chiều
5. Đêm tàn Bến Ngự
6. Ơn nghĩa sinh thành
7. Sóng lòng
8. Tiếng xưa
9. Ước hẹn chiều thu
10. Bóng chiều xưa
11. Khúc hát dưới trăng 

 *-----*


Sunday, 9 February 2025

Bốn người vợ của vị trưởng giả.

 BỐN NGƯỜI VỢ CỦA VỊ TRƯỞNG GIẢ

Giới thiệu: Câu chuyện về bốn người vợ của vị trưởng giả được đề cập đầu tiên trong một bài giảng của Hòa thượng Thích Thanh Từ (tập sách “Tu là phải hiền”) và bài giảng của Ni sư Thích nữ Như Thủy (tập sách “Hư hư lục”), xuất bản trong thập niên 1990. Sau đó, câu chuyện này được biên tập lại và phổ biến trên nhiều trang web Phật giáo. Tôi thấy có những bài viết tiếng Anh cũng trích dẫn câu chuyện này. Tuy nhiên, hầu như các bài giảng, bài viết đó – tiếng Việt lẫn tiếng Anh – đều không ghi rõ ràng nguồn gốc xuất xứ của câu chuyện.

Tình cờ tôi vào đọc các trao đổi thảo luận trong một diễn đàn Phật giáo tiếng Anh thì mới biết được câu chuyện trên được ghi trong bài kinh số 10 của bộ Tạp A-hàm Biệt dịch, T-101, thuộc Hán tạng. Từ thông tin đó, tôi tìm được bản dịch tiếng Việt trong bộ Linh Sơn Pháp bảo Đại tạng kinh. Xin trích ra ở đây.

– Bình Anson
Perth, 09/02/2025

*-----*

Tạp A-hàm biệt dịch, T-101.10
(Linh Sơn Pháp bảo Đại tạng kinh)

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp Cô Độc, thuộc nước Xá-vệ. Phật gọi các tỳ-khưu, các tỳ-khưu xin thọ giáo. Phật dạy:

– Này các tỳ-khưu, con người có bốn nhân duyên gây nên tham ái nặng nhẹ, từ đó xa rời đạo. Này tỳ-khưu, như một kẻ có bốn người vợ.

Người vợ thứ nhất được chồng xem trọng, đi đứng nằm ngồi, làm việc ngủ nghỉ luôn luôn gần nhau, được ưu tiên về tắm rửa, trang sức, ăn uống, hưởng năm dục, chăm sóc khi nóng lạnh, đói khát; nghịch thuận thường chiều theo ý muốn, không làm phiền lòng.

Người vợ thứ hai thường trực hai bên khi đứng ngồi nói chuyện, được vậy thì vui, không được thì buồn, cả khi đau bệnh hoặc tranh tụng.

Người vợ thứ ba thường hiện diện bên nhau, thường xuyên thăm hỏi sự khổ vui, khó khăn đau bệnh cùng chịu với nhau, xa nhau thì mong nhớ.

Người vợ thứ tư, bị chồng sai khiến, chạy đi làm việc rất là khổ cực, gặp nhau không thèm hỏi không thèm nói, chỉ mong chồng để ý đến nhưng không toại nguyện.

Người chồng có bốn vợ này, một hôm có việc tang chế, cần phải đi xa, nên bảo người vợ thứ nhất cùng đi theo.

Người vợ thứ nhất trả lời:

– Thiếp không theo chàng được. 

Người chồng nói:

– Ta yêu trọng nàng vô cùng, việc lớn nhỏ nhiều ít đều làm theo ý, nuôi nấng luôn luôn vừa ý, tại sao nàng không đi với ta?

Vợ đáp:

– Chàng tuy yêu thương thiếp vô cùng, nhưng thiếp không bao giờ theo chàng.

Người chồng tức giận đi gọi người vợ thứ hai:

– Nàng hãy đi với ta. 

Người này đáp:

– Người vợ cả được chàng yêu mến nhất, nhưng bà ta đã không đi theo; thiếp cũng không bao giờ theo chàng.

Chồng nói:

– Khi ta mới tìm nàng khó khăn không thể nói, chịu nóng lạnh, đói khát, nước lửa, quan lại, giặc cướp, lại tranh giành với người, thật khó khăn mới được, tại sao nàng không đi với ta?

Vợ nói:

– Chàng vì tham lợi nên cố cầu được thiếp, còn thiếp không cần chàng, vậy đem những việc khó nhọc ra nói làm gì!

Người chồng tức giận đến nói với người vợ thứ ba:

– Nàng hãy đi với ta. 

Người vợ này nói:

– Thiếp thọ ân chàng giúp đỡ, sẽ đưa chàng ra khỏi thành nhưng không theo chàng đi xa đến tận nơi kia.

Người chồng tức giận, trở lại bàn luận với người vợ thứ tư:

– Ta sẽ đi khỏi nước này, nàng hãy đi theo ta.

Người vợ này nói:

– Thiếp đã xa rời cha mẹ đến đây tùy thuộc chàng sai khiến, dù sống chết, vui buồn cũng sẽ theo chàng đến nơi.

Người chồng không được ba người vợ vừa ý đi theo, chỉ có người vợ xấu, khổ, không vừa ý thì đi theo.

Phật dạy:

– Người chồng ở trên, chỉ cho thần thức của con người. Người vợ thứ nhất chỉ cho thân thể. Con người yêu mến thân thể mình còn hơn người vợ thứ nhất, đến khi chết thần thức tùy theo tội phước ra đi một mình, thân thể cứng đơ trên đất, không chịu đi theo.

Tỳ-khưu không dốc tu tập bốn hành thì không thể giải thoát. Những gì là bốn? Một là ưu khổ, hai là khổ tập, ba là khổ diệt, bốn là con đường làm tiêu diệt các nẻo ác có tám chi; phải thực hành bốn Thánh đế đó.

Người vợ thứ hai là tài sản của người, được thì mừng, không được thì buồn; đến khi qua đời tài sản vẫn còn lại trên thế gian, không đi theo người, uổng công sầu khổ.

Người vợ thứ ba là cha mẹ, vợ con, anh em thân thuộc, bạn bè, nô tỳ. Khi còn sống ân ái, yêu mến nhau, đến khi qua đời thì khóc lóc đưa tiễn nhau ra ngoài thành, tới nghĩa địa, sau khi vứt bỏ thây chết rồi cùng nhau ai về nhà nấy, ưu tư bất quá chừng mười ngày, tiếp đó thì xúm nhau ăn uống, quên hẳn người chết.

Người vợ thứ tư là tâm ý của con người, trong thế gian không có ai yêu mến và giữ gìn tâm ý, đều phóng tâm buông ý, tham dục sân giận, không tin chánh đạo, sau khi chết bị đọa đường ác, hoặc địa ngục, súc sanh, ngạ quỷ, đều do vì buông lung tâm ý.

“Này tỳ-khưu, hành đạo cần phải giữ niệm tỉnh giác, loại trừ tâm ngu si, không hành động ngu si, chấm dứt hành động xấu ác. Không hành động xấu ác thì không bị quả báo khổ, không thọ quả khổ thì không sinh, không sinh thì không già, không già thì không bệnh, không bệnh thì không chết, không chết là đắc đạo Niết-bàn giải thoát.”

Đức Phật giảng dạy như vậy, các tỳ-khưu hoan hỷ phụng hành.

– Tạp A-hàm biệt dịch, T 101.10 
(Linh Sơn Pháp bảo Đại tạng kinh).

-----------
Ghi chú: Về Tạp A Hàm Kinh, trong Hán tạng có 3 bộ:

T-99: Tạp A Hàm Kinh, 50 quyển, 1362 bài kinh, do Cầu Na Bạt Đà La dịch, đời Lưu Tống. Đây là bản Hán dịch đầy đủ nhất, đã được dịch sang tiếng Việt và quảng bá rộng rãi.

T-100: Biệt dịch Tạp A Hàm Kinh, 16 quyển, 364 bài kinh, không biết tên dịch giả

T-101: Tạp A Hàm Kinh, 1 quyển, 27 bài kinh, không biết tên dịch giả. Câu chuyện về bốn bà vợ của trưởng giả là bài kinh số 10 trong bộ này.

*-----*




Thursday, 6 February 2025

Tuyển tập ca khúc Lam Phương

TUYỂN TẬP CA KHÚC LAM PHƯƠNG

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/2s3e4htd [11.6 MB]  

MỤC LỤC

1. Tình bơ vơ
2. Tình như mây khói
3. Chiều Tây Đô
4. Đèn khuya
5. Kiếp nghèo
6. Một mình
7. Mưa lệ
8. Thu sầu
9. Thiên đàng tình ái
10. Chờ người
11. Chiều hoang vắng
12. Đoàn người lữ thứ
13. Duyên kiếp
14. Ngày hạnh phúc
15. Nghẹn ngào
16. Thành phố buồn
17. Trăm nhớ ngàn thương
18. Biển tình
19. Chiều hành quân
20. Phúc cuối
21. Tình anhlính chiến
22. Em là tất cả
23. Bài Tango cho em
24. Khúc ca ngày mùa
25. Chuyến đò vĩ tuyến
26. Ngày tạm biệt

*-----* 



Wednesday, 5 February 2025

Phạm Đình Chương: Mười bài ngợi ca tình yêu

PHẠM ĐÌNH CHƯƠNG - MƯỜI BÀI NGỢI CA TÌNH YÊU
Sài Gòn, 1970

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/2bj2nyhw [1.3 MB]

MỤC LỤC
1. Mộng dưới hoa
2. Buồn đêm mưa
3. Mắt buồn
4. Màu kỷ niệm
5. Nửa hồn thương đau
6. Dạ tâm khúc
7. Mưa Sài Gòn, mưa Hà Nội
8. Người đi qua đời tôi
9. Bài ngợi ca tình yêu
10. Đêm màu hồng

*-----*


Tuesday, 4 February 2025

Tình khúc Phạm Mạnh Cương

 Tình khúc PHẠM MẠNH CƯƠNG

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/ynhxpbfp [1.6 MB]

MỤC LỤC
1. Thu ca
2. Mắt lệ cho người tình
3. Mùa thu không có em
4. Suối lệ xanh
5. Tình yêu đã mất
6. Đã muộn rồi
7. Thung lũng hồng
8. Đừng đùa với tình yêu
9. Thu về trong mắt em
10. Tóc em chưa úa nắng hè
11. Đừng khóc dĩ vãng
12. Thương hoài ngàn năm
13. Rồi tình qua mau
14. Một lần yêu
15. Mưa trắng kinh kỳ
16. Mái trường xưa
17. Như một khúc nhạc buồn
18. Thế rồi một mùa hè
19. Giã từ cố đô
20. Loài hoa không nở
21. Tháng 7 mưa ngâu
22. Yêu trong hoàng hôn
23. Còn một đêm nay
24. Sầu ly biệt
25. Hỏi chuyện ngày xưa 

 *-----*


Monday, 3 February 2025

Tuyển tập các ca khúc 1975-2025

TUYỂN TẬP CÁC CA KHÚC 1975-2025
Các ca khúc sáng tác sau 1975 tôi thích nghe.

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/2a6ttnfz  [5.9 MB]

MỤC LỤC
Thứ tự theo tên bài hát
1. Buồn (Y Vân)
2. Chiếc kẹp tóc thơm tho (Phạm Duy)
3. Cho đời chút ơn (Trịnh Công Sơn)
4. Cho em quên tuổi ngọc (C’est toi) (Lam Phương)
5. Để quên con tim (Đức Huy)
6. Đời đá vàng (Vũ Thành An)
7. Đừng xa em đêm nay (Đức Huy)
8. Đường xa ướt mưa (Đức Huy)
9. Em còn nhớ hay em đã quên (Trịnh Công Sơn)
10. Em còn nhớ mùa xuân (Ngô Thụy Miên)
11. Em đi bỏ lại con đường (Trịnh Công Sơn)
12. Em đi rồi (Lam Phương)
13. Lời tình buồn (Hoàng Thanh Tâm)
14. Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui (Trịnh Công Sơn)
15. Một mình (Lam Phương)
16. Mười năm tình cũ (Trần Quảng Nam)
17. Nắng chiều rực rỡ (Phạm Duy)
18. Nếu có yêu tôi (Trần Duy Đức)
19. Như một lời chia tay (Trịnh Công Sơn)
20. Phiến đá sầu (Diệu Hương)
21. Rồi cũng già (Vũ Thành An)
22. Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà (Phạm Duy)
23. Tháng 6 trời mưa (Hoàng Thanh Tâm)
24. Tình cầm (Phạm Duy)
25. Trúc đào (Anh Bằng)
26. Và con tim đã vui trở lại (Đức Huy)
27. Và tôi cũng yêu em (Đức Huy)
28. Vì đó là em (Diệu Hương)

Thứ tự theo tên nhạc sĩ
1. ANH BẰNG: Trúc đào
2. DIỆU HƯƠNG: Phiến đá sầu, Vì đó là em
3. ĐỨC HUY: Và tôi cũng yêu em, Đường xa ướt mưa, Để quên con tim, Và con tim đã vui trở lại, Đừng xa em đêm nay
4. HOÀNG THANH TÂM: Tháng 6 trời mưa, Lời tình buồn
5. LAM PHƯƠNG: Cho em quên tuổi ngọc (C’est toi), Em đi rồi, Một mình
6. NGÔ THỤY MIÊN: Em còn nhớ mùa xuân
7. PHẠM DUY: Chiếc kẹp tóc thơm tho, Tình cầm, Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà, Nắng chiều rực rỡ
8. TRẦN DUY ĐỨC: Nếu có yêu tôi
9. TRẦN QUẢNG NAM: Mười năm tình cũ
10. TRỊNH CÔNG SƠN: Cho đời chút ơn, Em còn nhớ hay em đã quên, Em đi bỏ lại con đường, Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, Như một lời chia tay
11. VŨ THÀNH AN: Đời đá vàng, Rồi cũng già
12. Y VÂN: Buồn

*-----*




Sunday, 2 February 2025

Tuyển tập các ca khúc Y Vân

TUYỂN TẬP CÁC CA KHÚC Y VÂN
(Internet, 2025)

Tải bản PDF:
https://tinyurl.com/2977234f [4.2 MB]

MỤC LỤC
1. 20-40
2. 60 năm
3. Ai nói yêu em đêm nay
4. Anh đâu em đó
5. Anh về thủ đô
6. Ảo ảnh
7. Buồn (phổ thơ Tạ Ký)
8. Chiều mưa công viên
9. Đại lộ hoàng hôn
10. Đêm đô thị
11. Đêm huyền diệu
12. Đồi thông
13. Đừng lừa dối nhau
14. Hai chuyến tàu đêm (với Trúc Phương)
15. Lòng mẹ
16. Nếu anh về (với Huỳnh Anh)
17. Ngăn Cách
18. Ngoại ô đèn vàng
19. Người em sầu mộng (phổ thơ Lưu Trọng Lư)
20. Người yêu lý tưởng
21. Nhạt nắng (với Xuân Lôi)
22. Những bước chân âm thầm (phổ thơ Kim Tuấn)
23. Sài Gòn
24. Thôi (phổ thơ Nguyễn Long)
25. Thúy đã đi rồi
26. Tình cha (Ơn cha)
27. Tình lính
28. Tình yêu thủy thủ
29. Tôi sẽ đưa em về
30. Tôi trở về thành phố
31. Về dưới mái nhà (với Xuân Tiên)
32. Xa vắng

*-----*