1. NAMO TASSA BHAGAVATO ARAHATO SAMMĀSAMBUDDHASSA
Câu “Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa” (Con kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác) là câu tán thán mà hầu như các Phật tử Nam tông đều thuộc nằm lòng. Tò mò, tôi đến hỏi Google Gemini AI rằng câu đó được ghi trong những bài kinh nào của kinh Tạng Pali.
Sau nhiều lần chất vấn và kiểm chứng để loại bỏ các nhầm lẫn ban đầu của AI, đây là danh sách đầy đủ và chính xác nhất về 8 bài kinh có ghi lời cảm thán này:
1. DN 21 (Sakkapañha Sutta - Kinh Đế Thích Vấn Đạo): Thiên chủ Sakka (Đế Thích) thốt lên ba lần sau khi được Đức Phật giải đáp các thắc mắc siêu thế.
2. MN 27 (Cūḷahatthipadopama Sutta - Tiểu Kinh Dụ Dấu Chân Voi): Bà-la-môn Jāṇussoṇi (Sinh Văn) bước xuống xe, hướng về phía Đức Phật chắp tay thốt lên lời này khi nghe du sĩ Pilotika tán thán về tuệ giác vĩ đại của bậc Đạo Sư.
3. MN 87 (Piyajātika Sutta - Kinh Ái Sinh): Vua Pasenadi (Ba-tư-nặc) xứ Kosala đứng dậy dâng y một bên vai, chắp tay hướng về phía Đức Phật đảnh lễ ba lần sau khi hiểu ra chân lý về sự sầu khổ do ái dục sinh ra nhờ lời giải thích của hoàng hậu Mallikā.
4. MN 91 (Brahmāyu Sutta - Kinh Phạm Ma Dụ): Học giả Bà-la-môn Brahmāyu (Phạm Ma Dụ) thốt lên lời này trước toàn thể hội chúng sau khi tự mình chiêm ngưỡng, rà soát đủ 32 tướng tốt và oai nghi đĩnh đạc của Đức Phật.
5. MN 100 (Saṅgārava Sutta - Kinh Saṅgārava): Diễn ra tại thị trấn Caṇḍalakappa thuộc xứ Kosala, nữ Bà-la-môn Dhanañjānī thốt lên lời này một cách tự nhiên do thói quen tịnh tín khi bị vấp ngã, khiến thanh niên Bà-la-môn Saṅgārava nghe thấy vô cùng bực dọc và nổi giận chỉ trích.
6. SN 7.1 (Dhanañjānī Sutta - Kinh Dhanañjānī): Diễn ra tại thành Vương Xá (Rājagaha), nữ Bà-la-môn Dhanañjānī thốt lên lời này khi bị vấp ngã lúc đang dọn thức ăn khiến người chồng (vị Bà-la-môn tà kiến thuộc gia tộc Bhāradvāja) nổi giận, lập tức đi tìm Đức Phật để tranh luận nhưng sau đó đã quy y, xin xuất gia và chứng quả A-la-hán.
7. AN 2.37 (Ārāmadaṇḍa Sutta - Kinh Ārāmadaṇḍa): Vị Bà-la-môn Ārāmadaṇḍa thốt lên lời ca tụng này sau khi nghe Tôn giả Mahākaccāna (Đại Ca-chiên-diên) giảng giải thấu suốt về nguồn gốc dẫn đến các cuộc tranh chấp, xung đột của các giai cấp và vua chúa trên đời.
8. AN 5.194 (Kāraṇapālī Sutta - Kinh Kāraṇapālī): Vị Bà-la-môn Kāraṇapālī đứng dậy dắp áo một bên vai, hướng về phía Đức Phật đảnh lễ ba lần sau khi nghe người bạn của mình là Piṅgiyānī dùng các ẩn dụ tuyệt đẹp ví von về hương vị vi diệu của Pháp bảo.
2. BUDDHAṂ SARAṆAṂ GACCHĀMI - Con xin quy y Phật
Có bạn đạo thắc mắc, muốn biết về xuất xứ, nguồn gốc của ba câu quy y Tam Bảo - Phật, Pháp, Tăng bằng tiếng Pali, mà Phật tử chúng ta đều ghi nhớ và trì tụng thường xuyên:
Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi
Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi
Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi
Dutiyampi ...
Tatiyampi ...
(Con xin quy y Phật
Con xin quy y Pháp
Con xin quy y Tăng
Lần thứ hai, ...
Lần thứ ba, ...)
Ba câu này được ghi rõ ràng, chính xác, đầy đủ ở 2 nơi trong Tam tạng Pali, và đã được dịch sang tiếng Việt:
1) Tiểu tụng (Khuddakapāṭha, Kp 1) thuộc Tiểu bộ, tạng Kinh, ngay trong trang đầu tiên.
2) Chương Trọng yếu, Đại phẩm (Mahāvagga), tạng Luật, phần giảng về sự xuất gia (Pabbajjūpasampadākathā, Kd 1.9), phần giảng cho người ngoại đạo xin xuất gia (Aññatitthiyapubbakathā, Kd 1.25), và câu chuyện Rāhula xin xuất gia (Rāhulavatthu, Kd 1.41).
3. CÔNG THỨC VỀ NĂM GIỚI CƯ SĨ (PAÑCASĪLA) - NGUỒN GỐC
Công thức quen thuộc về ngũ giới cho cư sĩ mà các Phật tử Nam tông tụng đọc thường xuyên và ghi nhớ nằm lòng:
Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi,
Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi,
Kāmesu micchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi,
Musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi,
Surāmeraya majjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmī.
(Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự sát sinh,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự trộm cắp,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự tà dâm,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự nói dối,
Con xin vâng giữ học giới là từ bỏ sự dễ duôi uống rượu và các chất say.)
Công thức này không thấy ghi trong Chánh tạng Pali, mặc dù trong tạng Kinh, có nhiều bài kinh Đức Phật giảng về năm giới căn bản mà người cư sĩ phải luôn luôn tuân giữ (thí dụ: DN 31, AN 8.25, AN 5.174, AN 5.179, AN 10.92).
Tiểu tụng (Kp 2) thuộc Tiểu bộ có ghi công thức 10 học giới dành cho các sa-di. Công thức 5 giới là dựa vào đó, loại bỏ giới thứ 6 đến giới thứ 10, đồng thời đổi giới thứ 3 – không hành dâm, thành giới không tà dâm dành cho cư sĩ.
Thật ra, công thức về ngũ giới cho cư sĩ mà chúng ta quen thuộc được thấy ghi trong tập Upāsakajanālaṅkāra (Cư sĩ Trang nghiêm Luận), một cuốn cẩm nang dành cho cư sĩ, viết trên lá buông vào khoảng thế kỷ 12 ở Sri Lanka.
* Ghi thêm về công thức Bát Quan Trai Giới:
Đức Phật có giảng dạy về 8 điều giới mà người cư sĩ nên tuân giữ trong các ngày Uposatha (Bố-tát – ngày mồng 8, ngày Rằm, ngày 23 và 30 âm lịch) như ghi trong các bài kinh AN 3.70, 8.41, 8.42, 8.43, 8.45. Tuy nhiên công thức Pali chuẩn mà các Phật tử Nam tông tụng đọc trong các ngày ấy thì không thấy ghi trong tạng Kinh và các văn bản cổ truyền. Có lẽ công thức này được phát triển về sau này, dựa theo công thức 10 giới của sa-di ghi trong Tiểu tụng (Kp 2), bỏ giới thứ 10, giới thứ 7 và 8 gộp lại thành giới thứ 7 của bát quan trai giới.
*-----*
No comments:
Post a Comment